Nên quy định điểm trùng lặp bao nhiêu thì là đạo văn?

Ngưỡng điểm trùng lặp bao nhiêu thì bị coi là đạo văn là câu hỏi mà hầu hết thầy cô và trường học phân vân khi bắt đầu sử dụng phần mềm kiểm tra đạo văn. Câu trả lời ngắn gọn: không có con số cố định — ngưỡng phù hợp phụ thuộc đặc thù trích dẫn của từng ngành, thường nằm trong khoảng 10–40%. KTTL từng gặp câu hỏi tương tự với trường hợp tài liệu thực sự cần trích dẫn nhiều. Bài viết này nhìn nhận vấn đề từ gốc: điểm trùng lặp là gì, quan hệ giữa trùng lặp và đạo văn, và cách chọn ngưỡng hợp lý.

Cập nhật: tháng 7/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC

Điểm trùng lặp là gì?

Điểm trùng lặp của một tài liệu là tỉ lệ phần trăm nội dung trong tài liệu đó tương đồng với nội dung ở một hoặc nhiều tài liệu khác trong cơ sở dữ liệu so sánh. Điểm trùng lặp có thể bao gồm nội dung thực sự đạo văn, nội dung đã trích dẫn hợp lệ, và cả những câu văn phổ thông như lời cảm ơn, lời giới thiệu.

Để ý rằng tất cả phần mềm kiểm tra đạo văn lớn của Việt Nam lẫn nước ngoài đều trả kết quả là điểm trùng lặp (similarity score) thay vì "điểm đạo văn". Lý do: đây là con số do máy tính và thuật toán tính ra, và máy tính chưa đủ khả năng quyết định nội dung đó có phải đạo văn hay không. Việc này giống như luật pháp dù ngày càng cụ thể vẫn cần thẩm phán, tòa án để phán quyết từng vụ việc. Kết luận đạo văn đôi khi nhạy cảm như kết luận một tội danh, nên cách dùng từ cũng quan trọng: trùng lặp chưa chắc là đạo văn — nó chỉ là yếu tố hỗ trợ phát hiện đạo văn dễ dàng hơn. Phân tích đầy đủ ở bài trùng lặp với đạo văn khác nhau như thế nào.

Đạo văn là gì? Như thế nào thì bị coi là đạo văn?

Theo quy định của nhiều trường đại học Việt Nam, hầu hết có chung quan điểm: hành vi đạo văn là trích dẫn một hoặc nhiều tác phẩm của người khác để hình thành tác phẩm mới có nội dung chiếm tỷ lệ vượt ngưỡng do từng trường tự quy định (con số cụ thể khác nhau ở mỗi trường, thường trong khoảng 20–30% như trình bày ở phần dưới) so với tác phẩm mới, mặc dù có thực hiện đúng quy định về trích dẫn nguồn. Bạn đọc và thầy cô có thể tham khảo quy định của Trường Đại học Trà Vinh, Trường Đại học Luật TP.HCM, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.

Theo chia sẻ của GS.TS NGND Trần Đức Viên trên báo Dân trí, ở các nước phát triển tỷ lệ trùng lặp cho phép với luận án thường dao động 5–20%, còn Việt Nam trong giai đoạn thí điểm siết chặt liêm chính học thuật có thể "du di đến 30% là cùng" — xem đầy đủ 8 giải pháp ông đề xuất trong bài giải pháp loại bỏ dần các luận án "tiến sĩ cầu lông".

Có thể thấy: kể cả đã trích dẫn nguồn đầy đủ, nếu tài liệu trùng lặp vượt một ngưỡng nhất định thì vẫn bị quy là đạo văn. Ngưỡng đó không phải cho phép sinh viên đạo văn từng ấy phần trăm, mà là ngưỡng cho phần nội dung của người khác mà sinh viên được phép trích dẫn vào tài liệu của mình.

Còn nếu sử dụng nội dung mà không trích dẫn? Theo các điều khoản đầu tiên trong quy định của Đại học Luật TP.HCM (hình trên), hành động đó bị coi là đạo văn ngay lập tức, không phụ thuộc tỉ lệ. Tóm lại, theo quy định phổ biến hiện nay:

• Sao chép nội dung của người khác không trích dẫn → đạo văn, bất kể bao nhiêu phần trăm.
• Trích dẫn hợp lệ nhưng tổng nội dung trích chiếm tỉ lệ vượt ngưỡng cho phép → vẫn bị quy là đạo văn.

Nên quy định ngưỡng điểm trùng lặp bao nhiêu thì phù hợp?

Từ phân tích trên, ngưỡng điểm trùng lặp chính là tỉ lệ nội dung được trích dẫn hợp lệ trong tài liệu, cộng thêm phần "trùng tự nhiên". Khi đặt ngưỡng, thầy cô nên tính đủ ba thành phần:

Thành phần trong điểm trùng lặp	Tỉ lệ tham khảo	Ghi chú
Câu văn phổ thông (lời cảm ơn, giới thiệu, đề mục…)	Khoảng 1–5%	Tùy độ dài, cấu trúc tài liệu; được phép giống nhau
Nội dung trích dẫn hợp lệ	Tùy ngành	Thành phần chính của ngưỡng, phụ thuộc đặc thù trích dẫn
Nội dung đạo văn	0%	Không được phép ở bất kỳ tỉ lệ nào

Ví dụ thực tế cho dòng đầu tiên: lời mở đầu báo cáo thực tập thường có vài cụm mở đầu quen thuộc ("kính gửi quý thầy cô…") lặp lại giữa nhiều bài — mức trùng 1–5% này là bình thường, khác với trường hợp sao chép nguyên đoạn mở đầu của người khác chỉ đổi tên riêng; xem phân tích tình huống cụ thể trong bài ví dụ lời mở đầu báo cáo thực tập.

Ngưỡng tổng theo đặc thù ngành:

• Ngành cần trích dẫn nhiều (luật, hành chính — thường xuyên dẫn điều luật, văn bản pháp quy làm căn cứ): để ngưỡng cao, các trường luật thường quy định 30–40%.
• Ngành cần trích dẫn ít (công nghệ thông tin, kỹ thuật…): để thấp hơn, thường 10–20%.

Do đó, không có con số cố định cho ngưỡng đạo văn. Tùy đặc điểm từng ngành, từng môn học, thầy cô ước tính tỉ lệ phù hợp. Quan trọng là quy định phải ghi rõ ngưỡng đã bao gồm trích dẫn hợp lệ và câu phổ thông, đồng thời bắt buộc trích dẫn nguồn tham khảo — để sinh viên, học viên hiểu đúng và tránh các phản hồi, khiếu nại mất thời gian. Thầy cô có thể tham khảo ngưỡng các trường khác đang áp dụng (phổ biến 20–30%) tại bài tổng hợp quy định về kiểm tra trùng lặp, đạo văn của các trường đại học.

Lưu ý khi áp dụng ngưỡng trong thực tế

Ngưỡng chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng quy trình kiểm tra nhất quán. Một số kinh nghiệm khi triển khai:

• Công bố ngưỡng và công cụ kiểm tra ngay từ đầu kỳ: sinh viên biết trước bài sẽ được kiểm tra bằng phần mềm nào, ngưỡng bao nhiêu, sẽ chủ động kiểm soát trích dẫn khi viết.
• Dùng thống nhất một phần mềm: mỗi phần mềm có cơ sở dữ liệu và thuật toán khác nhau nên điểm trùng lặp khác nhau (xem ví dụ so sánh trong bài Turnitin và phần mềm kiểm tra đạo văn tiếng Việt); quy định ngưỡng phải gắn với công cụ cụ thể. Cơ sở dữ liệu càng đủ (Internet + dữ liệu nội sinh của trường) kết quả càng phản ánh đúng.
• Cho phép phúc tra: với bài vượt ngưỡng do trích dẫn đặc thù, người phụ trách rà soát và loại trừ thủ công các kết quả hợp lệ trên hệ thống.
• Khuyến khích sinh viên tự kiểm tra nháp: tự kiểm tra đạo văn trước khi nộp khóa luận, luận văn giúp giảm mạnh số bài vượt ngưỡng phải xử lý. Hướng dẫn sinh viên cách đọc báo cáo kiểm tra trùng lặp để các em tự phân loại phần trùng hợp lệ và phần cần sửa, thay vì chỉ nhìn con số tổng.

Việc ban hành ngưỡng và công cụ kiểm soát rõ ràng cũng là yêu cầu pháp lý với cơ sở giáo dục đại học theo Nghị định 109/2022/NĐ-CP về liêm chính học thuật.

Checklist 5 bước để khoa/bộ môn ban hành quy định ngưỡng trùng lặp:

1. Khảo sát nhanh 5–10 luận văn/khóa luận đã bảo vệ tốt của ngành để ước tính tỉ lệ trích dẫn hợp lệ điển hình.
2. Cộng thêm 1–5% cho phần trùng tự nhiên (lời cảm ơn, mục lục, đề mục, câu văn phổ thông).
3. Đối chiếu với mặt bằng chung 20–30% và mức tham khảo theo ngành (luật/hành chính 30–40%, kỹ thuật/CNTT 10–20%) để quyết định con số cuối cùng.
4. Chọn một phần mềm kiểm tra thống nhất cho toàn khoa và ghi rõ tên phần mềm trong văn bản quy định — không để sinh viên tự chọn công cụ khác nhau rồi so sánh điểm với nhau.
5. Công bố ngưỡng, công cụ và quy trình phúc tra ngay từ đầu kỳ, kèm hướng dẫn sinh viên tự kiểm tra nháp trước khi nộp chính thức.

Tình huống thực tế: hai bài cùng 25% nhưng một bài bị đánh trượt

Một tình huống khiến nhiều thầy cô lúng túng: hai khóa luận cùng ngành, cùng ra điểm trùng lặp 25%, nhưng hội đồng quyết định khác nhau — một bài được thông qua, một bài bị yêu cầu chỉnh sửa lại. Nguyên nhân không nằm ở con số tổng mà ở cấu trúc phần trùng: bài thứ nhất có 25% trùng lặp trải đều trên 40 nguồn khác nhau (chủ yếu là câu định nghĩa, thuật ngữ chuyên ngành đã trích dẫn đúng), trong khi bài thứ hai có 18% trong tổng 25% đến từ một nguồn duy nhất — dấu hiệu sao chép nguyên khối một chương từ khóa luận khóa trước.

Bài học rút ra: khi xây dựng quy định ngưỡng, nên yêu cầu giảng viên xem thêm danh sách nguồn trùng chi tiết, không chỉ con số tổng — xem hướng dẫn đọc báo cáo đúng cách trong bài cách đọc báo cáo kiểm tra trùng lặp và hướng xử lý. Một quy định chỉ nêu "dưới 25% được thông qua" mà không kèm tiêu chí về cấu trúc nguồn trùng rất dễ bỏ lọt các trường hợp sao chép nguyên khối như bài thứ hai, hoặc oan uổng đánh trượt các bài trích dẫn dày đặc nhưng hợp lệ như bài thứ nhất. Đi kèm với ngưỡng, quy chế cũng nên nêu rõ quyền được giải trình của người học và hồ sơ cần nộp — quy trình chuẩn cho phần này có trong bài bị nghi đạo văn: quy trình giải trình với hội đồng.

Câu hỏi thường gặp

Điểm trùng lặp bao nhiêu phần trăm thì bị coi là đạo văn?

Không có con số chung. Mỗi trường tự quy định ngưỡng, phổ biến 20–30%; ngành luật cần trích dẫn nhiều thường 30–40%, ngành ít trích dẫn 10–20%. Riêng sao chép không trích dẫn nguồn thì bị coi là đạo văn ngay, không phụ thuộc tỉ lệ.

Điểm trùng lặp có phải là điểm đạo văn không?

Không. Điểm trùng lặp chỉ đo mức tương đồng văn bản với cơ sở dữ liệu, bao gồm cả trích dẫn hợp lệ và câu văn phổ thông. Máy tính không thể kết luận đạo văn — quyết định cuối cùng thuộc về giảng viên, hội đồng sau khi xem xét ngữ cảnh.

Vì sao trích dẫn đúng quy định vẫn có thể bị quy là đạo văn?

Vì nhiều trường quy định: tổng nội dung trích từ tác phẩm người khác vượt ngưỡng cho phép thì vẫn là đạo văn, dù trích dẫn đúng. Mục đích là buộc bài viết chủ yếu phải là đóng góp của chính tác giả, không phải bản ghép các nguồn.

Thầy cô nên đặt ngưỡng như thế nào cho môn học của mình?

Ước tính tỉ lệ trích dẫn hợp lệ điển hình của ngành, cộng 1–5% cho câu phổ thông (lời cảm ơn, đề mục…), rồi công bố ngưỡng kèm phần mềm kiểm tra sử dụng ngay từ đầu kỳ. Ghi rõ ngưỡng đã bao gồm trích dẫn hợp lệ để tránh tranh cãi khi chấm.

Các phần mềm khác nhau cho điểm trùng lặp khác nhau không?

Có. Cơ sở dữ liệu và thuật toán mỗi phần mềm khác nhau nên cùng một tài liệu có thể ra điểm khác nhau. Vì vậy quy định ngưỡng phải gắn với một công cụ thống nhất, và nên chọn phần mềm có dữ liệu tiếng Việt tốt như Kiểm Tra Tài Liệu.

Hai bài cùng điểm trùng lặp có chắc mức độ vi phạm giống nhau không?

Không. Con số tổng chỉ là điểm khởi đầu để rà soát, không phải căn cứ duy nhất để kết luận. Hai bài cùng 25% có thể rất khác nhau về mức nghiêm trọng tùy vào việc phần trùng đến từ một nguồn duy nhất (dấu hiệu sao chép nguyên khối, đáng ngại) hay trải đều trên nhiều nguồn nhỏ lẻ (thường là thuật ngữ, câu định nghĩa đã trích dẫn hợp lệ). Hội đồng cần xem danh sách nguồn trùng chi tiết trước khi ra quyết định cuối cùng.

Sinh viên bị vượt ngưỡng trùng lặp có được sửa lại và nộp lại không?

Tùy quy định từng trường, nhưng đa số cho phép phúc tra: người phụ trách rà soát thủ công để loại trừ các phần trùng hợp lệ (trích dẫn đúng, thuật ngữ chuyên ngành), sau đó sinh viên chỉnh sửa lại các đoạn thực sự có vấn đề rồi nộp lại trong thời hạn quy định. Quy trình này cần được ghi rõ trong văn bản ban hành ngưỡng để tránh phát sinh tranh cãi giữa sinh viên và giảng viên khi có kết quả vượt ngưỡng.

Tóm tắt

• Điểm trùng lặp là tỉ lệ nội dung tương đồng với cơ sở dữ liệu, bao gồm cả trích dẫn hợp lệ và câu phổ thông — nó không phải "điểm đạo văn"; kết luận đạo văn thuộc về con người.
• Theo quy định phổ biến: sao chép không trích dẫn là đạo văn bất kể tỉ lệ; trích dẫn hợp lệ nhưng vượt ngưỡng cho phép vẫn bị quy là đạo văn.
• Không có ngưỡng cố định: ngành trích dẫn nhiều (luật) thường 30–40%, ngành trích dẫn ít 10–20%, mặt bằng chung các trường 20–30%.
• Ngưỡng nên tính cả 1–5% trùng tự nhiên (lời cảm ơn, đề mục), công bố rõ ràng kèm công cụ kiểm tra thống nhất ngay từ đầu kỳ.
• Kết hợp cho sinh viên tự kiểm tra nháp trên Kiểm Tra Tài Liệu để giảm số bài vượt ngưỡng và tranh cãi khi chấm.

Hi vọng bài viết giúp ích cho các thầy cô trong quá trình xây dựng quy định và sử dụng phần mềm Kiểm Tra Tài Liệu. Cảm ơn các thầy cô và các bạn đã đọc bài!

---

Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC — phần mềm kiểm tra đạo văn, trùng lặp cho sinh viên, giảng viên và các đơn vị đào tạo tại Việt Nam.

Bài viết liên quan

• Cách đọc báo cáo kiểm tra trùng lặp và hướng xử lý hiệu quả
• Làm thế nào khi điểm trùng lặp cao do tài liệu cần phải trích dẫn nhiều?
• Tổng hợp quy định về kiểm tra trùng lặp, đạo văn của các trường đại học
• Trùng lặp với đạo văn khác nhau như thế nào?
• Ngưỡng % nội dung AI cho phép trong luận văn là bao nhiêu?
• Tại sao thầy cô và nhà trường nên sử dụng phần mềm kiểm tra đạo văn?