Tự đạo văn là gì? Tại sao nên tránh việc tự đạo văn?
Tự đạo văn là gì? Đây là hành vi tái sử dụng, "tái chế" lại một phần hoặc toàn bộ nghiên cứu đã công bố trước đó của chính tác giả mà không khai báo rõ ràng, khiến người đọc lầm tưởng đó là nội dung hoàn toàn mới.
Cập nhật: tháng 7/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC
Tự đạo văn không hiếm gặp trong nghiên cứu, thậm chí ngay cả các giáo sư, tiến sĩ có kinh nghiệm cũng không tránh khỏi việc "xào" lại một ý tưởng hay một nghiên cứu cũ của chính họ. Mặc dù chưa chạm đến ngưỡng ăn cắp ý tưởng của người khác, hành vi này vẫn có thể gây ảnh hưởng đáng kể tới uy tín học thuật và bị nhiều tạp chí, hội đồng khoa học xử lý nghiêm.
Tự đạo văn (self-plagiarism) là hành vi cố ý sử dụng lại bất kỳ nội dung nghiên cứu nào đã công bố trước đó của bản thân để đưa vào một tác phẩm mới, mà không trích dẫn hoặc khai báo rõ nguồn gốc.
Tự đạo văn khác gì đạo văn thông thường?
Điểm khác biệt cốt lõi là ở nguồn bị sao chép: đạo văn thông thường lấy nội dung của người khác, còn tự đạo văn lấy lại chính nội dung tác giả đã công bố trước đó. Tuy vậy, hậu quả về mặt liêm chính học thuật lại tương tự nhau, vì cả hai đều khiến người đọc hiểu sai về tính mới của công trình.
| Tiêu chí | Đạo văn thông thường | Tự đạo văn |
|---|---|---|
| Nguồn bị sao chép | Tác phẩm của người khác | Tác phẩm đã công bố của chính tác giả |
| Vi phạm quyền sở hữu trí tuệ | Có, của người khác | Có thể, nếu đã nhượng bản quyền cho nhà xuất bản |
| Mức độ dễ bị phát hiện | Cao, đối chiếu trực tiếp với nguồn gốc | Cao hơn nếu dùng phần mềm kiểm tra đạo văn có lưu trữ bài cũ |
| Hậu quả phổ biến | Bác bỏ bài, kỷ luật học vụ | Yêu cầu viết lại, trì hoãn xuất bản, có thể bị rút bài |
Vì sao tự đạo văn đi ngược với mục đích cơ bản của nghiên cứu?
Lý do lớn nhất để không tự đạo văn là giữ gìn sự liêm chính của bản thân trong nghiên cứu và khám phá khoa học nói chung. Mục đích của nghiên cứu là mang tới kiến thức mới, kết quả tiên tiến hơn cho sự hiểu biết chung của cộng đồng khoa học.
Khi công trình của bạn chứa những thông tin tái chế mà không được trích nguồn, điều đó đồng nghĩa bạn đang đi ngược lại chính mục đích của nghiên cứu — tạo ra giá trị mới thay vì lặp lại giá trị cũ dưới một cái tên khác.
Tự đạo văn có thể vi phạm bản quyền của nhà xuất bản như thế nào?
Quy trình xuất bản của nhiều tạp chí bao gồm việc tác giả nhượng lại bản quyền tác phẩm cho nhà xuất bản. Dù bạn vẫn là chủ sở hữu trí tuệ của ý tưởng và kết quả nghiên cứu, nhà xuất bản lại sở hữu quyền xuất bản đối với chính văn bản đó.
Vì vậy, việc sử dụng lại một phần nghiên cứu mà không trích dẫn hay có sự cho phép của nhà xuất bản trước đó là không được chấp nhận. Điều này nghe có vẻ vô lý ở góc độ đạo đức cá nhân, nhưng theo pháp luật về bản quyền, hành vi tự đạo văn hoàn toàn có thể cấu thành vi phạm.
Tự đạo văn bị phát hiện thì hậu quả ra sao?
Phần lớn các tạp chí học thuật sử dụng phần mềm kiểm tra đạo văn để rà soát bản thảo sau khi nộp. Nếu bạn sao chép một phần tác phẩm đã công bố trước đó, phần mềm sẽ lập tức đánh dấu và thông báo cho ban biên tập.
Ngay cả khi nghiên cứu của bạn vẫn được thông qua, biên tập viên vẫn sẽ hỏi lại về vấn đề này và yêu cầu viết lại hoặc làm rõ phần được tái sử dụng, tạo ra sự trì hoãn đáng kể đối với việc phát hành. Một số tạp chí khoa học tại Việt Nam như Tạp chí Nghiên cứu Nước ngoài, Tạp chí Y Dược học Cần Thơ, Tạp chí Đại học Nông Lâm Huế, Tạp chí Khoa học Học viện Phụ nữ Việt Nam,... đã và đang sử dụng phần mềm Kiểm Tra Tài Liệu để kiểm tra tỷ lệ đạo văn cho các bài báo trước khi đưa vào quy trình phản biện và xuất bản.
Làm cách nào để tránh việc tự đạo văn?
Có ba cách hiệu quả để phòng tránh tự đạo văn: rà soát lại các tác phẩm cũ trước khi viết, mở rộng ý tưởng cũ thay vì lặp lại nguyên trạng, và luôn trích nguồn tác phẩm cũ của chính mình như trích nguồn người khác.
Việc kiểm tra lại các tác phẩm cũ trước khi bắt tay vào viết nghiên cứu mới giúp bạn tránh vô tình sao chép lại nội dung cũ và phải viết lại từ đầu. Nếu bạn đang viết về một chủ đề tâm đắc, bạn sẽ dễ gặp tình trạng trùng ý tưởng với tác phẩm trước; vì vậy hãy chủ động phòng tránh thay vì để vấn đề xảy ra rồi mới xử lý. Một cách hữu ích là học cách trân trọng công trình của chính mình như cách bạn trân trọng công trình của người khác — coi nhẹ tự đạo văn cũng là coi nhẹ chất xám của chính bản thân.
Nếu muốn sử dụng lại nghiên cứu cũ, hãy thêm vào những điểm mới lạ và khác biệt thay vì lặp lại nguyên trạng. Bạn có thể dùng nghiên cứu cũ như bối cảnh (background) cho nghiên cứu mới, phát triển luận điểm mới sâu hơn, hoặc phân tích lại và mở rộng thêm các phần mới với lập luận, kết luận riêng. Tuy nhiên nên hạn chế tối đa phần nội dung cũ đưa vào công trình mới, tránh để nó lấn át chủ đề mới bạn đang theo đuổi.
Cuối cùng, hãy trích dẫn nguồn nghiên cứu cũ của bản thân giống như trích nguồn thông tin lấy từ người khác, theo các quy chuẩn dẫn nguồn như APA, MLA, CSE và nhất quán trong suốt tác phẩm. Bạn cũng nên đặt phần nghiên cứu muốn tái sử dụng trong dấu ngoặc kép, ghi rõ tác giả là bản thân cùng nơi phát hành đầu tiên, hoặc dùng các từ dẫn như "Trong một nghiên cứu trước đây, tôi đã nhận định rằng..." khi tóm tắt hay diễn giải lại.
Câu hỏi thường gặp
Tự đạo văn có bị coi là đạo văn thật sự không?
Có, dù mức độ nghiêm trọng thường được đánh giá thấp hơn đạo văn từ người khác. Nhiều tạp chí và trường đại học đã đưa tự đạo văn vào quy định liêm chính học thuật với ngưỡng phần trăm và hình thức xử lý riêng.
Trích dẫn lại số liệu từ nghiên cứu cũ của mình có bị coi là tự đạo văn không?
Không, nếu bạn ghi rõ nguồn và trích dẫn đúng chuẩn như khi trích dẫn tác phẩm của người khác. Tự đạo văn chỉ xảy ra khi bạn tái sử dụng nội dung mà không khai báo, khiến người đọc lầm tưởng đây là dữ liệu hay lập luận mới.
Dùng lại ý tưởng cũ để phát triển đề tài mới có phải tự đạo văn không?
Không, nếu bạn mở rộng và bổ sung luận điểm mới thay vì lặp lại nguyên văn nội dung cũ. Ranh giới nằm ở việc bạn có tạo ra giá trị học thuật mới hay chỉ đơn thuần đóng gói lại nội dung đã công bố.
Phần mềm kiểm tra đạo văn có phát hiện được tự đạo văn không?
Có, nếu phần mềm đó có lưu trữ hoặc đối chiếu được với các công trình đã công bố trước đó của chính tác giả, bao gồm cả các bài đăng trên tạp chí, hội thảo hoặc kho luận văn nội sinh của các trường.
Tóm tắt
- Tự đạo văn là tái sử dụng nghiên cứu cũ của chính mình mà không khai báo, khác đạo văn thông thường ở nguồn bị sao chép.
- Hành vi này đi ngược mục đích tạo ra giá trị mới của nghiên cứu và có thể vi phạm bản quyền đã nhượng cho nhà xuất bản.
- Bị phát hiện có thể khiến bài báo bị yêu cầu viết lại, trì hoãn xuất bản hoặc bị rút bài.
- Ba cách phòng tránh: rà soát tác phẩm cũ trước khi viết, mở rộng ý tưởng thay vì lặp lại, và luôn trích dẫn nguồn cũ đúng chuẩn.
Nguồn tham khảo
- AJE — Self-Plagiarism: How to Define It and Why to Avoid It
- wikiHow — How to Avoid Self-Plagiarism
- Scribbr — Self-Plagiarism