Tự đạo văn là gì? Tại sao nên tránh việc tự đạo văn?

Tự đạo văn là gì? Đây là hành vi tái sử dụng, "tái chế" lại một phần hoặc toàn bộ nghiên cứu đã công bố trước đó của chính tác giả mà không khai báo rõ ràng, khiến người đọc lầm tưởng đó là nội dung hoàn toàn mới.

Cập nhật: tháng 7/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC

Tự đạo văn không hiếm gặp trong nghiên cứu, thậm chí ngay cả các giáo sư, tiến sĩ có kinh nghiệm cũng không tránh khỏi việc "xào" lại một ý tưởng hay một nghiên cứu cũ của chính họ. Mặc dù chưa chạm đến ngưỡng ăn cắp ý tưởng của người khác, hành vi này vẫn có thể gây ảnh hưởng đáng kể tới uy tín học thuật và bị nhiều tạp chí, hội đồng khoa học xử lý nghiêm.

Tự đạo văn (self-plagiarism) là hành vi cố ý sử dụng lại bất kỳ nội dung nghiên cứu nào đã công bố trước đó của bản thân để đưa vào một tác phẩm mới, mà không trích dẫn hoặc khai báo rõ nguồn gốc.

Khái niệm này không chỉ áp dụng ở cấp độ tạp chí khoa học — sinh viên nộp lại gần như nguyên vẹn một bài tiểu luận, báo cáo thực tập đã làm cho môn học trước cho một môn khác cũng là một dạng tự đạo văn, dù ít được để ý hơn so với bối cảnh công bố khoa học.

Tự đạo văn khác gì đạo văn thông thường?

Điểm khác biệt cốt lõi là ở nguồn bị sao chép: đạo văn thông thường lấy nội dung của người khác, còn tự đạo văn lấy lại chính nội dung tác giả đã công bố trước đó. Tuy vậy, hậu quả về mặt liêm chính học thuật lại tương tự nhau, vì cả hai đều khiến người đọc hiểu sai về tính mới của công trình.

Tiêu chí	Đạo văn thông thường	Tự đạo văn
Nguồn bị sao chép	Tác phẩm của người khác	Tác phẩm đã công bố của chính tác giả
Vi phạm quyền sở hữu trí tuệ	Có, của người khác	Có thể, nếu đã nhượng bản quyền cho nhà xuất bản
Mức độ dễ bị phát hiện	Cao, đối chiếu trực tiếp với nguồn gốc	Cao hơn nếu dùng phần mềm kiểm tra đạo văn có lưu trữ bài cũ
Hậu quả phổ biến	Bác bỏ bài, kỷ luật học vụ	Yêu cầu viết lại, trì hoãn xuất bản, có thể bị rút bài

Tự đạo văn được các tổ chức xuất bản quốc tế phân loại như thế nào?

Giới xuất bản học thuật quốc tế không coi tự đạo văn là một khái niệm duy nhất mà chia thành nhiều mức độ khác nhau, tùy vào cách và mục đích tái sử dụng nội dung cũ.

Theo tài liệu thảo luận về tái sử dụng văn bản (text recycling) do COPE — Committee on Publication Ethics công bố năm 2021, tự đạo văn được chia thành bốn dạng: tái sử dụng mang tính phát triển (developmental recycling — dùng lại phần mô tả phương pháp đã kiểm chứng cho nghiên cứu tiếp nối), tái sử dụng tạo sinh (generative recycling), tái sử dụng trùng lặp (duplicate recycling — đúng nghĩa tự đạo văn) và tái sử dụng phân đoạn (segmented recycling, còn gọi là "salami slicing" — cắt nhỏ một nghiên cứu thành nhiều bài báo riêng để tăng số lượng công bố).

Dự án Text Recycling Research Project (TRRP) — do Quỹ Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ (National Science Foundation) tài trợ, đặt tại Đại học Portland State — đã xây dựng bộ hướng dẫn TRR Guidelines dành riêng cho tác giả và ban biên tập tạp chí, nhằm phân biệt ranh giới giữa tái sử dụng hợp lý (ví dụ mô tả lại phương pháp nghiên cứu đã dùng ở công trình trước) và vi phạm liêm chính thực sự. ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors) cũng xếp "công bố trùng lặp" (duplicate publication) — hình thức nặng nhất của tự đạo văn — vào nhóm hành vi vi phạm liêm chính nghiêm trọng trong khuyến nghị dành cho các tạp chí y sinh học.

"Salami slicing" đáng chú ý hơn ở môi trường học thuật Việt Nam vì liên quan trực tiếp đến yêu cầu số lượng bài báo khoa học khi xét học hàm, học vị — một nghiên cứu bị cắt nhỏ thành 3–4 bài công bố riêng biệt, mỗi bài chỉ bổ sung rất ít giá trị mới so với các bài còn lại, vẫn có thể bị hội đồng xét duyệt hoặc tạp chí phát hiện khi đối chiếu phần cơ sở lý thuyết và phương pháp trùng lặp giữa các bài.

Vì sao tự đạo văn đi ngược với mục đích cơ bản của nghiên cứu?

Lý do lớn nhất để không tự đạo văn là giữ gìn sự liêm chính của bản thân trong nghiên cứu và khám phá khoa học nói chung. Mục đích của nghiên cứu là mang tới kiến thức mới, kết quả tiên tiến hơn cho sự hiểu biết chung của cộng đồng khoa học.

Khi công trình của bạn chứa những thông tin tái chế mà không được trích nguồn, điều đó đồng nghĩa bạn đang đi ngược lại chính mục đích của nghiên cứu — tạo ra giá trị mới thay vì lặp lại giá trị cũ dưới một cái tên khác.

Tự đạo văn có thể vi phạm bản quyền của nhà xuất bản như thế nào?

Quy trình xuất bản của nhiều tạp chí bao gồm việc tác giả nhượng lại bản quyền tác phẩm cho nhà xuất bản. Dù bạn vẫn là chủ sở hữu trí tuệ của ý tưởng và kết quả nghiên cứu, nhà xuất bản lại sở hữu quyền xuất bản đối với chính văn bản đó.

Vì vậy, việc sử dụng lại một phần nghiên cứu mà không trích dẫn hay có sự cho phép của nhà xuất bản trước đó là không được chấp nhận. Điều này nghe có vẻ vô lý ở góc độ đạo đức cá nhân, nhưng theo pháp luật về bản quyền, hành vi tự đạo văn hoàn toàn có thể cấu thành vi phạm.

Tự đạo văn bị phát hiện thì hậu quả ra sao?

Phần lớn các tạp chí học thuật sử dụng phần mềm kiểm tra đạo văn để rà soát bản thảo sau khi nộp. Nếu bạn sao chép một phần tác phẩm đã công bố trước đó, phần mềm sẽ lập tức đánh dấu và thông báo cho ban biên tập.

Ngay cả khi nghiên cứu của bạn vẫn được thông qua, biên tập viên vẫn sẽ hỏi lại về vấn đề này và yêu cầu viết lại hoặc làm rõ phần được tái sử dụng, tạo ra sự trì hoãn đáng kể đối với việc phát hành. Một số tạp chí khoa học tại Việt Nam như Tạp chí Nghiên cứu Nước ngoài, Tạp chí Y Dược học Cần Thơ, Tạp chí Đại học Nông Lâm Huế, Tạp chí Khoa học Học viện Phụ nữ Việt Nam,... đã và đang sử dụng phần mềm Kiểm Tra Tài Liệu để kiểm tra tỷ lệ đạo văn cho các bài báo trước khi đưa vào quy trình phản biện và xuất bản.

Làm cách nào để tránh việc tự đạo văn?

Có ba cách hiệu quả để phòng tránh tự đạo văn: rà soát lại các tác phẩm cũ trước khi viết, mở rộng ý tưởng cũ thay vì lặp lại nguyên trạng, và luôn trích nguồn tác phẩm cũ của chính mình như trích nguồn người khác.

Việc kiểm tra lại các tác phẩm cũ trước khi bắt tay vào viết nghiên cứu mới giúp bạn tránh vô tình sao chép lại nội dung cũ và phải viết lại từ đầu. Nếu bạn đang viết về một chủ đề tâm đắc, bạn sẽ dễ gặp tình trạng trùng ý tưởng với tác phẩm trước; vì vậy hãy chủ động phòng tránh thay vì để vấn đề xảy ra rồi mới xử lý. Một cách hữu ích là học cách trân trọng công trình của chính mình như cách bạn trân trọng công trình của người khác — coi nhẹ tự đạo văn cũng là coi nhẹ chất xám của chính bản thân.

Nếu muốn sử dụng lại nghiên cứu cũ, hãy thêm vào những điểm mới lạ và khác biệt thay vì lặp lại nguyên trạng. Bạn có thể dùng nghiên cứu cũ như bối cảnh (background) cho nghiên cứu mới, phát triển luận điểm mới sâu hơn, hoặc phân tích lại và mở rộng thêm các phần mới với lập luận, kết luận riêng. Tuy nhiên nên hạn chế tối đa phần nội dung cũ đưa vào công trình mới, tránh để nó lấn át chủ đề mới bạn đang theo đuổi.

Cuối cùng, hãy trích dẫn nguồn nghiên cứu cũ của bản thân giống như trích nguồn thông tin lấy từ người khác, theo các quy chuẩn dẫn nguồn như APA, MLA, CSE và nhất quán trong suốt tác phẩm. Bạn cũng nên đặt phần nghiên cứu muốn tái sử dụng trong dấu ngoặc kép, ghi rõ tác giả là bản thân cùng nơi phát hành đầu tiên, hoặc dùng các từ dẫn như "Trong một nghiên cứu trước đây, tôi đã nhận định rằng..." khi tóm tắt hay diễn giải lại.

Tình huống tự đạo văn thường gặp ở sinh viên, học viên Việt Nam

Ba tình huống dưới đây lặp lại nhiều nhất trong thực tế, kèm cách xử lý đúng cho từng trường hợp.

Tình huống 1 — Dùng lại nguyên chương "Cơ sở lý thuyết" từ khóa luận đại học sang luận văn thạc sĩ. Vì cùng một đề tài hoặc hướng nghiên cứu, nhiều học viên copy gần như nguyên vẹn phần lý thuyết đã viết cho khóa luận cử nhân. Cách xử lý đúng: viết lại bằng cách diễn giải mới, bổ sung tài liệu cập nhật hơn, và nếu vẫn muốn giữ một số đoạn gốc, cần trích dẫn rõ "phỏng theo/kế thừa từ khóa luận tốt nghiệp của chính tác giả, năm..." thay vì trình bày như nội dung viết mới hoàn toàn. Tình huống tương tự cũng xảy ra khi sinh viên phát triển một đề tài nghiên cứu khoa học (NCKH) đã làm ở năm 2–3 thành khóa luận tốt nghiệp — chỉ hợp lệ nếu khóa luận có phần mở rộng thực chất so với báo cáo gốc.

Tình huống 2 — Nộp cùng một bài tiểu luận cho hai học phần khác nhau trong cùng học kỳ. Đây là dạng tự đạo văn phổ biến nhất ở bậc đại học, thường bị phát hiện khi giảng viên hai môn học tình cờ trao đổi hoặc dùng chung phần mềm kiểm tra trùng lặp có dữ liệu nội sinh của trường. Cách xử lý: nếu thực sự muốn khai thác lại một chủ đề tâm đắc, phải viết lại hoàn toàn theo góc nhìn và yêu cầu riêng của từng môn, không nộp bản sao chép.

Tình huống 3 — Tách một đề tài nghiên cứu thành nhiều bài báo nhỏ để tăng số lượng công bố. Đây chính là "salami slicing" đã nêu ở trên — phổ biến khi nghiên cứu sinh hoặc giảng viên cần đủ số bài báo cho các mốc xét duyệt học thuật. Cách xử lý: chỉ tách bài khi mỗi phần thực sự có câu hỏi nghiên cứu, phương pháp hoặc kết luận độc lập, không tách chỉ để nhân số lượng.

Checklist tự kiểm tra trước khi tái sử dụng nội dung cũ:

• [ ] Đã xác định rõ phần nào là nội dung cũ, phần nào là đóng góp thực sự mới của công trình hiện tại.
• [ ] Đã trích dẫn nguồn công bố trước đó của chính mình giống như trích dẫn tác giả khác (tên, năm, nơi công bố đầu tiên).
• [ ] Đã kiểm tra hợp đồng bản quyền với nhà xuất bản/tạp chí trước đó xem có cho phép tái sử dụng một phần nội dung không.
• [ ] Nếu là luận văn/luận án kế thừa từ khóa luận trước, đã ghi rõ trong lời nói đầu hoặc phần phương pháp rằng công trình có kế thừa nội dung nào.
• [ ] Nếu tách nghiên cứu thành nhiều bài báo, mỗi bài có câu hỏi nghiên cứu hoặc bộ dữ liệu phân tích độc lập, không chỉ đổi cách diễn đạt.
• [ ] Đã chạy kiểm tra trùng lặp với chính công trình cũ của bản thân trước khi nộp bài mới.

Câu hỏi thường gặp

Tự đạo văn có bị coi là đạo văn thật sự không?

Có, dù mức độ nghiêm trọng thường được đánh giá thấp hơn đạo văn từ người khác. Nhiều tạp chí và trường đại học đã đưa tự đạo văn vào quy định liêm chính học thuật với ngưỡng phần trăm và hình thức xử lý riêng.

Trích dẫn lại số liệu từ nghiên cứu cũ của mình có bị coi là tự đạo văn không?

Không, nếu bạn ghi rõ nguồn và trích dẫn đúng chuẩn như khi trích dẫn tác phẩm của người khác. Tự đạo văn chỉ xảy ra khi bạn tái sử dụng nội dung mà không khai báo, khiến người đọc lầm tưởng đây là dữ liệu hay lập luận mới.

Dùng lại ý tưởng cũ để phát triển đề tài mới có phải tự đạo văn không?

Không, nếu bạn mở rộng và bổ sung luận điểm mới thay vì lặp lại nguyên văn nội dung cũ. Ranh giới nằm ở việc bạn có tạo ra giá trị học thuật mới hay chỉ đơn thuần đóng gói lại nội dung đã công bố.

Phần mềm kiểm tra đạo văn có phát hiện được tự đạo văn không?

Có, nếu phần mềm đó có lưu trữ hoặc đối chiếu được với các công trình đã công bố trước đó của chính tác giả, bao gồm cả các bài đăng trên tạp chí, hội thảo hoặc kho luận văn nội sinh của các trường.

Luận văn thạc sĩ dùng lại chương cơ sở lý thuyết từ khóa luận đại học của chính mình có bị coi là tự đạo văn không?

Có thể, nếu phần lý thuyết được sao chép gần như nguyên vẹn mà không trích dẫn hay diễn giải lại. Cách xử lý an toàn là viết lại bằng cách tiếp cận mới, bổ sung tài liệu cập nhật hơn, và nếu vẫn giữ một số đoạn gốc thì cần ghi rõ đây là nội dung kế thừa từ khóa luận trước đó của chính tác giả.

Salami slicing là gì và có liên quan gì đến tự đạo văn?

Salami slicing (tái sử dụng phân đoạn) là hành vi cắt nhỏ một nghiên cứu thành nhiều bài báo riêng biệt để tăng số lượng công bố, dù mỗi bài chỉ đóng góp rất ít giá trị mới. Đây là một dạng tự đạo văn theo phân loại của COPE, vì các bài báo con thường dùng chung phần lớn cơ sở lý thuyết, phương pháp và đôi khi cả dữ liệu.

Tự đạo văn có bị tính vào tỷ lệ phần trăm khi kiểm tra trùng lặp không?

Có, nếu công trình cũ của bạn đã được đưa vào cơ sở dữ liệu đối chiếu — công khai trên internet hoặc dữ liệu nội sinh của trường. Ngưỡng phần trăm trùng lặp bị coi là vi phạm thường theo quy định riêng từng trường, xem chi tiết trong bài quy định điểm trùng lặp bao nhiêu thì là đạo văn.

Tóm tắt

• Tự đạo văn là tái sử dụng nghiên cứu cũ của chính mình mà không khai báo, khác đạo văn thông thường ở nguồn bị sao chép.
• Hành vi này đi ngược mục đích tạo ra giá trị mới của nghiên cứu và có thể vi phạm bản quyền đã nhượng cho nhà xuất bản.
• Bị phát hiện có thể khiến bài báo bị yêu cầu viết lại, trì hoãn xuất bản hoặc bị rút bài.
• Ba cách phòng tránh: rà soát tác phẩm cũ trước khi viết, mở rộng ý tưởng thay vì lặp lại, và luôn trích dẫn nguồn cũ đúng chuẩn.
• COPE (2021) chia tự đạo văn thành 4 dạng, trong đó "salami slicing" (cắt nhỏ nghiên cứu để tăng số lượng công bố) là dạng đáng chú ý nhất ở môi trường học thuật cần xét duyệt học hàm.
• Ba tình huống thường gặp ở sinh viên Việt Nam: dùng lại chương lý thuyết giữa khóa luận và luận văn, nộp trùng bài tiểu luận cho hai môn, và tách nghiên cứu thành nhiều bài báo nhỏ.

Nguồn tham khảo

• AJE — Self-Plagiarism: How to Define It and Why to Avoid It
• wikiHow — How to Avoid Self-Plagiarism
• Scribbr — Self-Plagiarism
• COPE (Committee on Publication Ethics) — Discussion Document: Text Recycling (2021)
• Text Recycling Research Project (TRRP), Portland State University, tài trợ bởi National Science Foundation

Bài viết liên quan

• Liêm chính học thuật là gì? Nguyên tắc và quy định tại Việt Nam
• Check đạo văn là gì? Giải pháp cho liêm chính học thuật
• Tổng hợp quy định về kiểm tra trùng lặp, đạo văn của các trường đại học
• Tại sao nên kiểm tra đạo văn? Những ai nên kiểm tra đạo văn
• Dữ liệu nội sinh trong kiểm tra trùng lặp, đạo văn là gì?
• Quy định điểm trùng lặp bao nhiêu thì là đạo văn?
• Quy tắc vàng tránh đạo văn: 5 bước viết luận văn không bị đạo văn