Làm thế nào khi điểm trùng lặp cao do tài liệu cần phải trích dẫn nhiều?
Điểm trùng lặp cao do tài liệu phải trích dẫn nhiều nguồn là tình huống rất phổ biến khi kiểm tra đạo văn, đặc biệt với các ngành đặc thù như luật, nơi bài viết buộc phải dẫn nhiều điều luật, văn bản quy phạm. Bài viết giải thích vì sao nội dung đã trích dẫn đúng vẫn bị hệ thống đánh dấu trùng lặp, và trình bày hai cách xử lý mà các đơn vị đào tạo đang áp dụng: quy định ngưỡng trùng lặp phù hợp cho từng ngành, và loại trừ kết quả thủ công trên hệ thống.
Cập nhật: tháng 7/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC
Trích dẫn tài liệu là gì?
Trích dẫn tài liệu tham khảo là chỉ rõ những thông tin về tác giả, tác phẩm, nhà xuất bản, năm xuất bản, số trang… mà người viết đề cập tới trong nội dung bài viết [1]. Các nội dung, hình ảnh, số liệu, thậm chí là ý tưởng lấy từ các nguồn đã xuất bản hoặc chưa xuất bản đều cần phải được trích dẫn.
Nếu người viết sao chép toàn bộ hay một phần câu chữ, số liệu, ý tưởng… thậm chí sử dụng cấu trúc, cách lý giải của tác giả khác mà không trích dẫn nguồn tài liệu tham khảo thì sẽ bị coi là đạo văn.
Tài liệu tham khảo thường được trích dẫn theo hai hình thức:
- Trích dẫn trực tiếp: trích nguyên văn một hoặc nhiều câu, đoạn văn, hình ảnh, bảng biểu… vào bài viết. Nội dung trích phải chính xác tuyệt đối từng câu chữ, số liệu, hình ảnh so với bản gốc.
- Trích dẫn gián tiếp: người viết sử dụng ý tưởng, kết quả của nguồn và diễn giải lại theo cách của mình, nhưng phải trung thành với nội dung bản gốc, tránh làm sai lệch ý tưởng. Hình thức này được khuyến khích trong nghiên cứu khoa học.
Quy tắc trình bày cụ thể cho từng loại nguồn (sách, bài báo, trang web, văn bản luật) xem tại bài cách trích dẫn tài liệu tham khảo đúng chuẩn; riêng với điều luật, nghị định — loại nguồn khiến ngành luật có tỉ lệ trùng cao — xem thêm cách trích dẫn văn bản pháp luật đúng chuẩn.
Tại sao hệ thống đánh dấu trùng lặp cả nội dung đã trích dẫn?
Vì phần mềm chỉ đo sự tương đồng văn bản, không phán xét hành vi. Bất kỳ phần mềm chống đạo văn nào cũng không thể quyết định tác giả có đạo văn hay không, mà chỉ hỗ trợ kiểm tra, đánh giá mức độ trùng lặp của nội dung dựa trên cơ sở dữ liệu tìm kiếm. Nếu nội dung bài viết tương đồng với một nguồn trong cơ sở dữ liệu, phần mềm sẽ đánh dấu để người dùng xem xét.
Cơ sở dữ liệu tìm kiếm bao gồm dữ liệu Internet (trang tin, tạp chí, kho chia sẻ tài liệu…) và dữ liệu nội sinh của các trường đại học, học viện. Với lượng nguồn lớn như vậy, một số nội dung trùng với dữ liệu là điều tự nhiên. Máy tính hiện chưa đủ thông minh để phân biệt chính xác đâu là trích dẫn hợp lệ, đâu là đạo văn — nên kể cả khi tác giả đã dùng dấu ngoặc kép và tham chiếu đầy đủ, phần mềm vẫn có thể báo trùng lặp.
Do đó, kết quả các hệ thống đưa ra là điểm trùng lặp chứ không phải "điểm đạo văn". Phần mềm gánh phần việc tốn công nhất — đối chiếu từng câu với hàng triệu tài liệu — còn quyết định có đạo văn hay không thuộc về con người. Phân tích sâu hơn về ranh giới này ở bài trùng lặp với đạo văn khác nhau như thế nào.
Cách 1: Quy định ngưỡng trùng lặp phù hợp với đặc thù ngành
Đây là cách phổ biến nhất. Đơn vị đào tạo đưa ra quy định cụ thể về tỉ lệ trùng lặp được cho phép. Tỉ lệ này không phải là tỉ lệ sinh viên được phép đạo văn, mà là ngưỡng đã bao gồm các nội dung trích dẫn hợp lệ từ nguồn khác, các trường hợp trùng tiêu đề, footnote,… Người viết không được có bất kỳ nội dung đạo văn nào, đồng thời phải kiểm soát việc trích dẫn sao cho tổng tỉ lệ trùng lặp dưới mức cho phép.
Ngưỡng cụ thể tùy đặc thù trích dẫn của từng chuyên ngành: ngành luật thường để cao vì phải dẫn nhiều điều luật làm căn cứ; ngành công nghệ thông tin có thể thấp hơn vì ít cần trích dẫn. Một số ví dụ thực tế từ quy định của các trường:
| Trường | Ngưỡng nội dung trích dẫn bị coi là đạo văn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đại học Trà Vinh | Từ 30% trở lên | Kể cả khi trích dẫn đúng quy định về nguồn [2] |
| Đại học Luật TP.HCM | Từ 50% trở lên | Ngưỡng cao do đặc thù ngành luật cần dẫn nhiều văn bản [1] |
| Đại học KHXH&NV | Từ 20% trở lên | Kể cả khi trích dẫn đúng quy định về nguồn [3] |
Cách này được hầu hết trường đại học áp dụng vì đưa ra tiêu chí rõ ràng cho sinh viên và giảm gánh nặng cho bộ phận kiểm tra: thầy cô chỉ cần đối chiếu điểm số, không phải đọc lại từng câu phân định trích dẫn hay đạo văn. Trách nhiệm khi đó thuộc về sinh viên, học viên — họ phải tự kiểm soát mức độ trích dẫn của mình. Quy định của nhiều trường khác được tổng hợp tại bài tổng hợp quy định về kiểm tra trùng lặp, đạo văn của các trường đại học, còn hướng dẫn chọn ngưỡng cho thầy cô ở bài nên quy định điểm trùng lặp bao nhiêu thì là đạo văn.
Cách 2: Loại trừ kết quả trùng lặp thủ công trên hệ thống
Người phụ trách kiểm tra rà soát kết quả trùng lặp mà hệ thống đưa ra và loại trừ những kết quả hợp lệ, không phải đạo văn. Với các đơn vị sử dụng hệ thống Kiểm Tra Tài Liệu, thao tác gồm 4 bước:
Bước 1: Vào xem báo cáo chi tiết của tài liệu:
Bước 2: Chọn mục Trùng lặp để xem mức độ trùng lặp theo màu: trắng (không trùng lặp) → vàng (trùng lặp thấp) → cam (trung bình) → đỏ (cao):
Bước 3: Khi phát hiện câu đã trích dẫn tài liệu tham khảo hợp lệ hoặc hệ thống phát hiện sai, chọn Loại trừ kết quả (biểu tượng thùng rác):
Bước 4: Chọn lý do loại trừ; nếu chọn "lý do khác", cần mô tả cụ thể:
Sau khi loại trừ, người dùng vẫn có thể chỉnh sửa thông tin loại trừ hoặc đánh dấu lại đây là nội dung trùng lặp:
Cách này cho kết quả chính xác nhất nhưng tốn nhân lực, phù hợp với đơn vị có số lượng tài liệu vừa phải hoặc các trường hợp phúc tra, tranh luận về kết quả. Để hiểu đầy đủ các thành phần của báo cáo (tỷ lệ tương đồng, danh sách nguồn trùng, đoạn được đánh dấu) trước khi quyết định loại trừ, xem bài cách đọc báo cáo kiểm tra trùng lặp. Tùy nguồn nhân lực và quy định, mỗi đơn vị chọn hướng xử lý phù hợp — nhiều nơi kết hợp cả hai: ngưỡng rõ ràng cho đại trà, loại trừ thủ công khi xét vớt.
Lời khuyên cho người viết khi tài liệu buộc phải trích dẫn nhiều
Về phía sinh viên, học viên, bạn có thể chủ động giảm áp lực điểm trùng lặp ngay từ khâu viết:
- Ưu tiên trích dẫn gián tiếp: diễn giải ý tưởng bằng lời của mình (kèm ghi nguồn) thay vì chép nguyên văn — vừa được khuyến khích về học thuật, vừa giảm tỉ lệ trùng.
- Chỉ trích nguyên văn khi thật cần: định nghĩa pháp lý, điều luật, số liệu phải giữ nguyên văn thì trích ngắn gọn, đúng phần cần dùng.
- Kiểm tra nháp trước khi nộp: tự kiểm tra đạo văn trước khi nộp khóa luận, luận văn trên Kiểm Tra Tài Liệu để biết tỉ lệ hiện tại và vị trí các đoạn trùng, từ đó điều chỉnh kịp thời.
- Áp dụng kỹ thuật giảm trùng lặp hợp lệ: tham khảo những cách phổ biến để giảm tỉ lệ trùng lặp, đạo văn — tuyệt đối không "lách" bằng chèn ký tự, dịch vòng.
Câu hỏi thường gặp
Đã trích dẫn đúng quy định, sao vẫn bị tính trùng lặp?
Vì phần mềm chỉ đo mức tương đồng văn bản với cơ sở dữ liệu, chưa đủ khả năng phân biệt trích dẫn hợp lệ với đạo văn. Nội dung chép nguyên văn — dù có ngoặc kép và nguồn — vẫn giống bản gốc nên vẫn được đánh dấu để con người xem xét.
Trích dẫn nhiều có bị coi là đạo văn không?
Có thể. Nhiều trường quy định: trích dẫn tác phẩm của người khác chiếm quá ngưỡng cho phép (ví dụ 20–50% tùy trường) thì vẫn bị coi là đạo văn dù trích dẫn đúng quy định. Ngưỡng này buộc bài viết phải chủ yếu là đóng góp của chính tác giả.
Ngành cần trích dẫn nhiều như luật thì xử lý thế nào?
Các trường luật thường đặt ngưỡng trùng lặp cho phép cao hơn (ví dụ Đại học Luật TP.HCM quy định ngưỡng 50%) để phù hợp đặc thù phải dẫn điều luật, văn bản pháp quy. Người viết vẫn nên ưu tiên diễn giải gián tiếp và chỉ trích nguyên văn phần thật cần thiết.
Giảng viên có thể loại bỏ kết quả trùng lặp sai không?
Có. Trên Kiểm Tra Tài Liệu, người kiểm tra mở báo cáo chi tiết, xem từng câu trùng lặp và bấm "Loại trừ kết quả" kèm lý do với những nội dung trích dẫn hợp lệ hoặc phát hiện sai. Điểm trùng lặp sẽ được tính lại sau khi loại trừ.
Sinh viên nên làm gì trước khi nộp bài có nhiều trích dẫn?
Tự kiểm tra trùng lặp bản nháp để biết tỉ lệ và vị trí các đoạn trùng, sau đó chuyển bớt trích dẫn trực tiếp thành diễn giải gián tiếp, rút gọn đoạn trích nguyên văn. Lặp lại kiểm tra đến khi tỉ lệ dưới ngưỡng trường quy định rồi mới nộp bản chính thức.
Tóm tắt
- Phần mềm kiểm tra đạo văn đánh dấu mọi nội dung tương đồng với cơ sở dữ liệu, kể cả trích dẫn hợp lệ — kết quả là điểm trùng lặp, không phải điểm đạo văn; quyết định cuối cùng thuộc về con người.
- Cách xử lý 1 (phổ biến): đơn vị đào tạo quy định ngưỡng trùng lặp cho phép đã bao gồm trích dẫn hợp lệ, điều chỉnh theo đặc thù ngành (ví dụ: luật 30–50%, các ngành ít trích dẫn 10–20%).
- Cách xử lý 2: người phụ trách rà soát và loại trừ thủ công từng kết quả hợp lệ trên hệ thống — chính xác hơn nhưng tốn nhân lực.
- Người viết nên ưu tiên trích dẫn gián tiếp, trích nguyên văn tối thiểu, và tự kiểm tra trùng lặp bản nháp trên Kiểm Tra Tài Liệu trước khi nộp.
Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC — phần mềm kiểm tra đạo văn, trùng lặp cho sinh viên, giảng viên và các đơn vị đào tạo tại Việt Nam.
Bài viết liên quan
- Nên quy định điểm trùng lặp bao nhiêu thì là đạo văn?
- Tổng hợp quy định về kiểm tra trùng lặp, đạo văn của các trường đại học
- Những cách phổ biến để giảm tỉ lệ trùng lặp, đạo văn
- Cách trích dẫn tài liệu tham khảo đúng chuẩn
Tài liệu tham khảo
[1] Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, 03/03/2015. [Trực tuyến]. Available: http://library.hcmulaw.edu.vn.
[2] Trường Đại học Trà Vinh, 25/09/2020. [Trực tuyến]. Available: https://sdh.tvu.edu.vn.
[3] Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, 19/01/2018. [Trực tuyến]. Available: http://www.vns.edu.vn.