Nghị định 109/2022/NĐ-CP của Chính phủ - Đảm bảo liêm chính học thuật trong hoạt động khoa học và công nghệ
Nghị định 109/2022/NĐ-CP là văn bản pháp lý đầu tiên của Chính phủ yêu cầu trực tiếp các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam ban hành bộ quy tắc về liêm chính học thuật và công cụ kiểm soát để ngăn chặn đạo văn, gian lận, bịa đặt trong hoạt động khoa học và công nghệ. Bài viết tóm tắt nội dung Điều 20 của Nghị định, phân tích bối cảnh ra đời và ý nghĩa của quy định này đối với các trường đại học, học viện trong nước.
Cập nhật: tháng 7/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC
Nghị định 109/2022/NĐ-CP quy định gì?
Nghị định 109/2022/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 30/12/2022, quy định về hoạt động khoa học và công nghệ trong cơ sở giáo dục đại học, có hiệu lực từ ngày 01/3/2023. Điều 20 Chương IV của Nghị định dành riêng cho vấn đề liêm chính học thuật.
Toàn văn Nghị định có thể xem tại Thư viện Pháp luật. Về liêm chính học thuật, Điều 20 yêu cầu hai nội dung chính:
Cơ sở giáo dục đại học ban hành bộ quy tắc về liêm chính học thuật trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, bảo đảm nguyên tắc trung thực, trách nhiệm, công bằng, minh bạch, phù hợp với thực tiễn và theo thông lệ quốc tế.
Cơ sở giáo dục đại học ban hành các quy định nội bộ, công cụ để kiểm soát, biện pháp xử lý vi phạm để ngăn chặn hành vi đạo văn, gian lận và bịa đặt trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Điểm đáng chú ý: quy định không dừng ở việc kêu gọi ý thức, mà yêu cầu các trường phải có công cụ kiểm soát cụ thể — tức phần mềm, quy trình kiểm tra đạo văn, trùng lặp — kèm biện pháp xử lý vi phạm rõ ràng.
Bối cảnh trước khi Nghị định ra đời
Trước đây, việc sử dụng phần mềm chống đạo văn, kiểm tra trùng lặp chỉ được áp dụng trong một số trường đại học lớn trong nước. Có ba nguyên nhân chính:
- Thiếu công cụ phù hợp: chưa có nhiều phần mềm chống đạo văn hiệu quả trong nước; phần mềm nước ngoài chi phí lớn và độ chính xác với tiếng Việt chưa cao.
- Thiếu hành lang pháp lý: chưa có quy định rõ ràng, cụ thể về đảm bảo liêm chính trong các cơ sở đào tạo, nghiên cứu khoa học và công nghệ — mỗi trường tự quyết có kiểm tra hay không.
- Dữ liệu phân tán: kho luận văn, luận án, dữ liệu nội sinh của các trường chưa được số hóa và chia sẻ, khiến việc so sánh trùng lặp kém hiệu quả.
Tình hình đã thay đổi trong những năm gần đây. Các phần mềm kiểm tra đạo văn tiếng Việt Made in Việt Nam xuất hiện ngày càng nhiều — từ hệ thống nội bộ do trường tự phát triển như DoIT của Đại học Quốc gia Hà Nội hay Coopy của Đại học Bách khoa, đến phần mềm thương mại như Kiểm Tra Tài Liệu. Song song, các công bố khoa học được khuyến khích truy cập mở (Open Access), việc chuyển đổi số và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ sở đào tạo diễn ra tích cực hơn. Nhờ đó, kiểm tra đạo văn trở nên phổ biến và hiệu quả hơn hẳn so với trước.
Nghị định 109 trong hệ thống quy định về liêm chính học thuật
Nghị định 109/2022/NĐ-CP không đứng một mình mà nằm trong chuỗi chính sách siết chặt chất lượng đào tạo và nghiên cứu của Việt Nam:
| Văn bản | Thời điểm | Nội dung liên quan liêm chính học thuật |
|---|---|---|
| Chỉ thị 03/CT-TTg của Thủ tướng | 11/5/2022 | Yêu cầu tăng cường kiểm tra chất lượng luận văn, luận án, nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực trình độ cao |
| Nghị định 109/2022/NĐ-CP | 30/12/2022 | Yêu cầu đại học ban hành bộ quy tắc liêm chính học thuật, công cụ kiểm soát và biện pháp xử lý đạo văn, gian lận, bịa đặt |
| Quy định nội bộ của từng trường | Liên tục cập nhật | Ngưỡng tỉ lệ trùng lặp cho phép, quy trình kiểm tra, hình thức xử lý vi phạm |
Về Chỉ thị 03/CT-TTg, bạn có thể đọc thêm bài Thủ tướng chỉ thị tăng cường kiểm tra chất lượng luận văn, luận án. Còn ở cấp trường, mỗi đơn vị quy định ngưỡng trùng lặp và quy trình khác nhau — xem tổng hợp quy định về kiểm tra trùng lặp, đạo văn của các trường đại học.
Ý nghĩa đối với các trường đại học và đơn vị nghiên cứu
Nghị định 109/2022/NĐ-CP như một cú hích để các đơn vị đào tạo và nghiên cứu trên cả nước đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, công cụ chống đạo văn, đảm bảo liêm chính học thuật trong đào tạo và nghiên cứu khoa học. Tác động cụ thể:
- Chuyển từ "nên làm" thành "phải làm": ban hành quy tắc liêm chính và công cụ kiểm soát trở thành nghĩa vụ pháp lý của cơ sở giáo dục đại học, không còn là lựa chọn.
- Chuẩn hóa quy trình: các trường phải quy định rõ hành vi nào là đạo văn, ngưỡng trùng lặp bao nhiêu, xử lý ra sao — giúp sinh viên, học viên, giảng viên có căn cứ rõ ràng.
- Nâng chất lượng công bố: kiểm soát đạo văn ngay từ khâu đào tạo tạo ra nhiều công bố nghiên cứu giá trị hơn, nâng cao chất lượng đầu ra và uy tín học thuật quốc gia.
Thực tế, nhiều trường đại học, học viện như Đại học Nông Lâm, Học viện Quản lý Giáo dục, Đại học Nội vụ,… đã tiên phong ứng dụng công cụ kiểm tra trùng lặp trong hoạt động đào tạo, giảng dạy và nghiên cứu từ trước khi Nghị định có hiệu lực. Lợi ích của việc này với nhà trường và giảng viên được phân tích chi tiết trong bài tại sao thầy cô và nhà trường nên sử dụng phần mềm kiểm tra đạo văn.
Triển khai công cụ kiểm soát đạo văn như thế nào?
Để đáp ứng yêu cầu của Điều 20, một cơ sở giáo dục đại học cần chuẩn bị ba cấu phần: bộ quy tắc liêm chính học thuật (văn bản), quy trình kiểm tra bắt buộc (áp dụng cho khóa luận, luận văn, luận án, đề tài nghiên cứu), và phần mềm kiểm tra trùng lặp làm công cụ thực thi.
Với cấu phần phần mềm, Kiểm Tra Tài Liệu cung cấp nhiều hình thức triển khai linh hoạt với chi phí phù hợp — từ gói kiểm tra theo lượt hoặc thuê bao cho bộ môn, phòng ban, đến hệ thống riêng cho trường đại học, học viện lớn. Kiểm Tra Tài Liệu đã và đang hỗ trợ nhiều trường đại học, học viện, tạp chí và cơ sở đào tạo trên cả nước trong việc kiểm tra trùng lặp, chống đạo văn, và tự tin là phần mềm kiểm tra trùng lặp Made in Việt Nam chất lượng và phổ biến hàng đầu hiện nay.
Để được hỗ trợ và tư vấn triển khai, thầy cô có thể liên hệ:
- Email: hotro@kttl.vn
- Zalo: https://zalo.me/3250974959066046642
- Facebook: https://www.facebook.com/kiemtratailieu
Sai lầm các trường hay gặp khi triển khai Nghị định 109
Qua quá trình làm việc với nhiều cơ sở đào tạo, ba sai lầm sau lặp lại nhiều nhất khi triển khai yêu cầu của Điều 20.
Sai lầm 1 — Ban hành quy tắc nhưng không có công cụ kiểm soát đi kèm. Nhiều đơn vị soạn xong văn bản quy định liêm chính học thuật rồi dừng lại, trong khi Điều 20 yêu cầu rõ phải có "công cụ kiểm soát" — tức phần mềm hoặc quy trình kiểm tra thực chất, không chỉ là văn bản mang tính hình thức.
Sai lầm 2 — Copy nguyên ngưỡng trùng lặp của trường khác mà không điều chỉnh theo đặc thù ngành. Một ngưỡng 20% có thể hợp lý với báo cáo thực tập nhưng quá chặt với khóa luận ngành Luật (trích dẫn nhiều văn bản pháp luật) hoặc quá lỏng với luận án ngành Khoa học máy tính. Nên tham khảo tổng hợp quy định về kiểm tra trùng lặp, đạo văn của các trường đại học để thấy phổ ngưỡng thực tế trước khi quyết định.
Sai lầm 3 — Thiếu quy trình xử lý vi phạm rõ ràng, xử lý tùy hội đồng. Nghị định yêu cầu "biện pháp xử lý vi phạm" cụ thể, nhưng nhiều đơn vị chỉ dừng ở mức "tùy mức độ nghiêm trọng do hội đồng quyết định" mà không có khung tham chiếu (ví dụ: trùng lặp bao nhiêu % thì yêu cầu chỉnh sửa, bao nhiêu % thì không được bảo vệ), khiến sinh viên và giảng viên hướng dẫn khó dự đoán kết quả.
Theo tinh thần Điều 20 Nghị định 109/2022/NĐ-CP, quy tắc liêm chính học thuật phải "bảo đảm nguyên tắc trung thực, trách nhiệm, công bằng, minh bạch" — nghĩa là một quy trình xử lý vi phạm không công khai tiêu chí cụ thể cho sinh viên biết trước khi nộp bài chưa đáp ứng đúng tinh thần minh bạch mà văn bản đặt ra.
Câu hỏi thường gặp
Nghị định 109/2022/NĐ-CP có hiệu lực từ khi nào?
Nghị định được Chính phủ ban hành ngày 30/12/2022 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2023. Nghị định quy định về hoạt động khoa học và công nghệ trong cơ sở giáo dục đại học, trong đó Điều 20 Chương IV đề cập trực tiếp đến liêm chính học thuật.
Điều 20 Nghị định 109 yêu cầu các trường đại học làm gì?
Hai việc: ban hành bộ quy tắc về liêm chính học thuật theo nguyên tắc trung thực, trách nhiệm, công bằng, minh bạch; và ban hành quy định nội bộ, công cụ kiểm soát, biện pháp xử lý vi phạm để ngăn chặn đạo văn, gian lận, bịa đặt trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Liêm chính học thuật là gì?
Liêm chính học thuật (academic integrity) là việc tuân thủ các nguyên tắc trung thực, trách nhiệm, công bằng và minh bạch trong học tập, giảng dạy và nghiên cứu khoa học — bao gồm không đạo văn, không gian lận, không bịa đặt số liệu và ghi nhận đúng đóng góp của người khác.
Nghị định có quy định ngưỡng tỉ lệ trùng lặp cụ thể không?
Không. Nghị định giao cơ sở giáo dục đại học tự ban hành quy định nội bộ, nên ngưỡng trùng lặp cho phép do từng trường quyết định, thường dao động 20–30% tùy ngành. Bạn cần đối chiếu quy định riêng của trường mình trước khi nộp bài.
Trường đại học cần công cụ gì để đáp ứng yêu cầu kiểm soát đạo văn?
Cần phần mềm kiểm tra trùng lặp có cơ sở dữ liệu tiếng Việt tốt kết hợp kho dữ liệu nội sinh của trường, kèm quy trình kiểm tra bắt buộc cho khóa luận, luận văn, luận án. Các lựa chọn trong nước gồm hệ thống nội bộ (DoIT, Coopy) và phần mềm thương mại như Kiểm Tra Tài Liệu.
Tóm tắt
- Nghị định 109/2022/NĐ-CP (ban hành 30/12/2022, hiệu lực 01/3/2023) quy định về hoạt động khoa học và công nghệ trong cơ sở giáo dục đại học.
- Điều 20 yêu cầu các trường ban hành bộ quy tắc liêm chính học thuật và công cụ kiểm soát, biện pháp xử lý để ngăn chặn đạo văn, gian lận, bịa đặt.
- Quy định biến việc kiểm tra đạo văn từ lựa chọn thành nghĩa vụ, thúc đẩy các trường ứng dụng phần mềm kiểm tra trùng lặp trong đào tạo và nghiên cứu.
- Ngưỡng trùng lặp cụ thể do từng trường tự quy định trong quy chế nội bộ, thường 20–30% tùy đặc thù ngành.
- Kiểm Tra Tài Liệu hỗ trợ các trường, tạp chí triển khai công cụ kiểm tra trùng lặp với nhiều hình thức linh hoạt — liên hệ hotro@kttl.vn để được tư vấn.
Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC — phần mềm kiểm tra đạo văn, trùng lặp cho sinh viên, giảng viên và các đơn vị đào tạo tại Việt Nam.
Bài viết liên quan
- Liêm chính học thuật là gì? Nguyên tắc và quy định tại Việt Nam
- Tổng hợp quy định về kiểm tra trùng lặp, đạo văn của các trường đại học
- Thủ tướng chỉ thị: Tăng cường kiểm tra chất lượng luận văn, luận án
- Tại sao thầy cô và nhà trường nên sử dụng phần mềm kiểm tra đạo văn?
- Những phần mềm kiểm tra đạo văn tiếng Việt Made in Việt Nam