Trích dẫn hình ảnh do AI tạo (Midjourney, DALL-E) trong luận văn, khóa luận

Ảnh do AI tạo ra (Midjourney, DALL-E, Adobe Firefly...) khi được chèn vào luận văn, khóa luận bắt buộc phải trích dẫn — coi công cụ AI như tác giả/phần mềm tạo ảnh, kèm nguyên văn câu lệnh (prompt) đã dùng, tương tự cách trích dẫn phần mềm hoặc mô hình dữ liệu. Cả APA và MLA đều chưa ban hành quy tắc chính thức riêng cho ảnh AI tính đến tháng 8/2026, nhưng cộng đồng học thuật quốc tế đã thống nhất áp dụng khung trích dẫn nội dung AI hiện có (ban hành từ 2023) sang cho hình ảnh.

Cập nhật: tháng 8/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC

Ảnh do AI tạo có cần trích dẫn không?

Có. Bất kỳ hình ảnh nào không do chính bạn vẽ hoặc chụp — kể cả khi nó "không có tác giả con người cụ thể" như ảnh AI — đều cần ghi rõ nguồn gốc, vì người đọc cần biết hình ảnh đến từ đâu để đánh giá độ tin cậy và tính nguyên gốc của tài liệu.

Theo hướng dẫn của các thư viện đại học quốc tế áp dụng khung APA cho nội dung AI (2023–2024), ảnh do công cụ text-to-image tạo ra được trích dẫn bằng cách coi công cụ AI là "tác giả" hoặc "mô hình" (model), tương tự cách phần mềm được trích dẫn — không phải bằng cách bỏ qua trích dẫn vì "không có tác giả người thật".

Nguyên tắc này khác với ảnh chụp màn hình hay ảnh sưu tầm từ nguồn có sẵn: với hình ảnh, bảng biểu lấy từ nguồn khác, bạn ghi tên tác giả gốc; còn với ảnh AI, "tác giả" được ghi là tên công cụ (Midjourney, DALL-E, OpenAI) vì không tồn tại một tác giả con người cụ thể đứng sau từng pixel.

Ba tình huống sinh viên Việt Nam hay gặp cần trích dẫn ảnh AI:

1. Dùng ảnh AI minh họa khái niệm trừu tượng trong phần cơ sở lý thuyết (ví dụ minh họa mô hình kiến trúc mạng, sơ đồ quy trình).
2. Dùng ảnh AI làm sản phẩm thiết kế chính trong đồ án ngành Kiến trúc, Mỹ thuật, Thiết kế nội thất.
3. Dùng ảnh AI trực quan hóa lại số liệu của người khác (ví dụ nhờ AI vẽ lại biểu đồ từ số liệu thống kê đã có).

Cách trích dẫn ảnh AI theo chuẩn APA 7

APA chưa có mục riêng cho ảnh AI trong sổ tay chính thức, nhưng các thư viện học thuật (Mississippi State University, Columbia College BC, UBC — cập nhật 2023–2024) đều mở rộng nguyên tắc trích dẫn phần mềm AI của APA sang cho hình ảnh, theo cùng logic đã áp dụng khi trích dẫn ChatGPT làm nguồn tham khảo: coi công cụ AI là tác giả tổ chức, năm là năm tạo ảnh.

Chú thích ngay dưới hình (bắt buộc, giống mọi hình mượn từ nguồn khác):

textHình 3.2. Minh họa ý tưởng không gian mở. Ảnh tạo bằng Midjourney (2026),
prompt: "modern open-plan library interior, natural light, minimalist".

Danh mục tài liệu tham khảo:

textMidjourney. (2026). Midjourney (Version 6) [Mô hình chuyển văn bản thành
hình ảnh]. https://www.midjourney.com/

OpenAI. (2026). DALL-E 3 [Mô hình chuyển văn bản thành hình ảnh].
https://openai.com/dall-e-3

Ba điểm khác biệt so với trích dẫn ảnh thông thường: (1) không có tên tác giả người thật — dùng tên công cụ; (2) bắt buộc ghi kèm nguyên văn prompt ngay tại chú thích hình, không chỉ trong danh mục tham khảo; (3) nên ghi rõ phiên bản mô hình (Midjourney V6, DALL-E 3, GPT-4o) vì mỗi phiên bản cho ra chất lượng và phong cách ảnh khác nhau, ảnh hưởng đến khả năng tái tạo lại kết quả.

Cách trích dẫn ảnh AI theo chuẩn MLA 9

MLA tiếp cận ảnh AI theo mô hình "container" — coi công cụ AI là nền tảng chứa nội dung, giống cách MLA từng hướng dẫn trích dẫn nội dung ChatGPT dạng văn bản.

text"modern open-plan library interior, natural light, minimalist" prompt.
Midjourney, phiên bản 6, Midjourney Inc., 2026, www.midjourney.com.

Với ảnh tạo bằng DALL-E qua giao diện ChatGPT, MLA khuyến nghị định dạng tương tự nhưng ghi rõ nền tảng trung gian:

text"a comic-style colour illustration of a student studying at night" prompt.
ChatGPT, phiên bản GPT-4o, OpenAI, 2026, chat.openai.com.

So sánh nhanh: trích dẫn ảnh AI theo APA và MLA

Tiêu chí	APA 7 (mở rộng 2023–2024)	MLA 9 (mở rộng 2023)
Coi công cụ AI là	Tác giả tổ chức / mô hình phần mềm	Nền tảng chứa nội dung (container)
Vị trí ghi prompt	Trong chú thích hình, khuyến nghị	Bắt buộc, đặt đầu mục trích dẫn
Ghi phiên bản mô hình	Khuyến nghị (V6, DALL-E 3...)	Khuyến nghị tương tự
Trích dẫn trong bài	(Midjourney, 2026)	Không bắt buộc ngoặc nếu đã mô tả trong câu
Có quy tắc chính thức trong sổ tay gốc	Chưa — đang áp dụng khung suy rộng	Chưa — đang áp dụng khung suy rộng

Ảnh do AI tạo có bản quyền không? Có được dùng tự do trong luận văn không?

Phần lớn ảnh do AI tạo ra không được bảo hộ bản quyền nếu người dùng chỉ nhập một prompt đơn giản mà không can thiệp sáng tạo đáng kể vào kết quả — đây là kết luận chính thức từ cơ quan bản quyền Hoa Kỳ, không phải suy đoán.

Trong quyết định về vụ "Zarya of the Dawn" (Cơ quan Bản quyền Hoa Kỳ, thư quyết định ngày 21/2/2023), tác giả Kris Kashtanova được công nhận quyền tác giả đối với văn bản và cách sắp xếp truyện tranh, nhưng bị từ chối bảo hộ bản quyền cho từng hình ảnh riêng lẻ do Midjourney tạo ra, vì người dùng "thiếu khả năng kiểm soát đủ mức" đối với kết quả cụ thể mà AI sinh ra.

Cơ quan này sau đó ban hành tuyên bố chính sách chính thức vào ngày 16/3/2023, khẳng định tác phẩm có yếu tố AI vẫn có thể được bảo hộ nếu con người tham gia đủ sâu vào quá trình sáng tạo (chỉnh sửa, kết hợp, sắp xếp lại) — nhưng riêng phần do AI tạo thuần túy từ prompt thì không.

Với sinh viên, hệ quả thực tế là: ảnh AI tạo ra từ một prompt đơn giản gần như không có chủ sở hữu bản quyền rõ ràng, nên rủi ro pháp lý khi dùng trong khóa luận nộp nội bộ là thấp — nhưng vẫn phải trích dẫn công cụ đã dùng vì đây là nghĩa vụ liêm chính học thuật, độc lập với nghĩa vụ bản quyền, đúng như nguyên tắc đã nêu ở bài trích dẫn hình ảnh, bảng biểu từ nguồn khác.

Tại Việt Nam, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022 (Luật số 07/2022/QH15) chưa có điều khoản riêng cho tác phẩm do AI tạo ra — nguyên tắc chung của luật vẫn dựa trên "tác giả là cá nhân trực tiếp sáng tạo", nên đây là vùng xám pháp lý mà sinh viên nên tránh phụ thuộc hoàn toàn.

Getty Images và các kho ảnh lớn xử lý ảnh AI như thế nào?

Đáng chú ý, từ tháng 9/2022 Getty Images đã cấm hoàn toàn việc tải lên và bán ảnh do AI tạo ra trên nền tảng của mình — CEO Craig Peters khi đó nêu rõ lý do là "còn nhiều câu hỏi bỏ ngỏ về bản quyền của kết quả đầu ra từ các mô hình này, cùng các vấn đề về quyền chưa được giải quyết đối với hình ảnh, metadata và những cá nhân xuất hiện trong ảnh dùng để huấn luyện mô hình".

Thông tin này quan trọng với sinh viên vì hai lý do thực tế: (1) nếu bạn tìm ảnh "trông như minh họa chuyên nghiệp" trên các kho ảnh miễn phí, khả năng cao đó không phải ảnh AI (do đã bị lọc), nên không cần trích dẫn theo khung AI; (2) ngược lại, nếu bạn tự tạo ảnh bằng Midjourney/DALL-E rồi định dùng cho công bố ra bên ngoài (đăng báo, xuất bản), cần lưu ý các nhà xuất bản khoa học lớn (Elsevier, Springer) áp dụng chính sách thận trọng tương tự Getty đối với minh họa do AI tạo hoàn toàn.

Đạo nhái ý tưởng khi dùng ảnh AI trong đồ án Kiến trúc, Mỹ thuật

Với sinh viên ngành Kiến trúc, Mỹ thuật, Thiết kế, dùng ảnh AI để "sinh ý tưởng" cho đồ án tốt nghiệp tiềm ẩn rủi ro khác hoàn toàn: không phải đạo văn văn bản, mà là đạo nhái ý tưởng thiết kế — vì mô hình AI học từ hàng triệu tác phẩm có sẵn, kết quả có thể trùng lặp phong cách hoặc bố cục của một tác phẩm gốc cụ thể mà chính người dùng không biết.

Tình huống thực tế: một sinh viên năm cuối ngành Kiến trúc dùng Midjourney tạo phối cảnh mặt tiền công trình cho đồ án tốt nghiệp, sau đó vẽ lại bản kỹ thuật dựa hoàn toàn theo bố cục ảnh AI gợi ý. Khi phản biện, hội đồng nhận ra bố cục gần giống một công trình đã đoạt giải kiến trúc quốc tế — trường hợp này không phải vi phạm bản quyền hình ảnh theo nghĩa thông thường, mà là rủi ro thiếu tính nguyên gốc trong ý tưởng thiết kế, điều hội đồng chấm đồ án đánh giá rất nghiêm khắc. Xem phân tích chi tiết về ranh giới giữa lấy cảm hứng và sao chép ý tưởng tại bài đạo nhái ý tưởng thiết kế trong đồ án Kiến trúc, Mỹ thuật.

Nguyên tắc an toàn: chỉ dùng ảnh AI ở giai đoạn phác thảo ý tưởng ban đầu (concept sketching), không dùng làm bản vẽ kỹ thuật cuối cùng nộp hội đồng mà không qua bước phát triển, chỉnh sửa sáng tạo đáng kể của chính bạn.

Phần mềm kiểm tra đạo văn có phát hiện ảnh AI không?

Không trực tiếp. Phần mềm kiểm tra đạo văn, trùng lặp như Kiểm Tra Tài Liệu hoạt động bằng cách đối chiếu văn bản (text-matching), không phân tích nội dung điểm ảnh bên trong hình — nên bản thân tấm ảnh AI tạo ra gần như không bị đối chiếu trùng lặp theo cách thông thường.

Tuy nhiên, hai phần liên quan đến ảnh AI vẫn chịu sự kiểm tra:

• Caption và chú thích quanh ảnh vẫn là văn bản thông thường, bị đối chiếu trùng lặp như mọi đoạn văn khác trong bài.
• Nội dung phân tích, diễn giải ý nghĩa của ảnh — nếu bạn dùng ChatGPT viết luôn đoạn mô tả, phân tích ảnh thay vì tự viết, phần văn bản này có thể bị công cụ phát hiện nội dung AI đánh dấu. Kiểm Tra Tài Liệu có tích hợp công cụ phát hiện nội dung sinh bởi AI độc lập với phần kiểm tra trùng lặp văn bản, sinh viên nên chạy cả hai trước khi nộp bài nếu có dùng AI hỗ trợ cả hình lẫn chữ.

Sai lầm thường gặp khi dùng và trích dẫn ảnh AI

Từ thực tế rà soát khóa luận, bốn lỗi sau lặp lại nhiều nhất:

• Không ghi prompt đã dùng — chỉ ghi "Nguồn: Midjourney" mà bỏ qua câu lệnh gốc, khiến hội đồng không thể đánh giá mức độ can thiệp sáng tạo của người viết.
• Dùng ảnh AI thay thế hoàn toàn số liệu khảo sát thật — ví dụ nhờ AI "vẽ minh họa" cho một mô hình nghiên cứu chưa từng được kiểm chứng thực nghiệm, khiến người đọc lầm tưởng đây là sơ đồ dựa trên dữ liệu thật.
• Không khai báo việc dùng AI trong lời cam đoan — nhiều trường yêu cầu minh bạch mọi công cụ AI đã dùng trong quá trình làm khóa luận, kể cả ảnh minh họa, tương tự tinh thần đã nêu ở bài lời cam đoan trong luận văn: mẫu chuẩn và lỗi cần tránh.
• Nhầm ảnh AI tạo thật với ảnh do AI "làm giả" nguồn — một số công cụ AI tạo sinh còn bịa cả chú thích, tên tác giả cho ảnh không tồn tại; luôn kiểm chứng xem hình minh họa có thực sự do bạn tạo ra hay AI "gợi ý" một nguồn ảo, tương tự hiện tượng đã phân tích ở bài AI bịa tài liệu tham khảo: cách nhận biết trích dẫn giả.

Checklist áp dụng ngay trước khi nộp bài có ảnh AI:

• [ ] Mọi ảnh AI đều có chú thích ghi rõ tên công cụ, phiên bản, năm tạo
• [ ] Nguyên văn prompt đã dùng được ghi lại đầy đủ (trong chú thích hoặc phụ lục)
• [ ] Đã đưa công cụ AI vào danh mục tài liệu tham khảo theo đúng chuẩn (APA/MLA) đang dùng xuyên suốt bài
• [ ] Đã khai báo việc dùng AI (kể cả ảnh) trong lời cam đoan nếu trường yêu cầu
• [ ] Với đồ án Kiến trúc/Mỹ thuật: ảnh AI chỉ dùng ở giai đoạn phác thảo, không phải bản vẽ kỹ thuật cuối cùng
• [ ] Đã chạy kiểm tra trùng lặp và kiểm tra nội dung AI cho phần caption, phân tích quanh ảnh

Câu hỏi thường gặp

Ảnh do AI tạo có được coi là "nguồn tài liệu tham khảo" hợp lệ trong luận văn không?

Không theo nghĩa là bằng chứng khoa học — ảnh AI chỉ được trích dẫn để minh bạch hóa việc bạn đã dùng công cụ AI hỗ trợ, tương tự cách ChatGPT không được coi là nguồn học thuật chính thống mà chỉ minh bạch quy trình viết.

Cách ghi prompt khi trích dẫn ảnh AI theo APA và MLA khác nhau thế nào?

APA khuyến nghị ghi prompt trong chú thích hình, không bắt buộc; MLA yêu cầu bắt buộc đặt nguyên văn prompt ở đầu mục trích dẫn, đặt trong dấu ngoặc kép, vì MLA coi mỗi prompt tạo ra một "phiên bản nội dung" riêng biệt không thể tái tạo lại giống hệt.

Ảnh AI tạo có bản quyền không?

Phần lớn không, nếu chỉ tạo từ một prompt đơn giản không có can thiệp sáng tạo đáng kể — theo quyết định của Cơ quan Bản quyền Hoa Kỳ về vụ "Zarya of the Dawn" (2023). Điều này không loại bỏ nghĩa vụ trích dẫn, chỉ ảnh hưởng đến việc bạn có được tái sử dụng ảnh cho mục đích thương mại hay không.

Dùng ảnh AI trong đồ án Kiến trúc, Mỹ thuật có bị coi là đạo nhái ý tưởng không?

Có thể, nếu bố cục hoặc phong cách ảnh AI trùng với một tác phẩm gốc cụ thể mà mô hình đã học. Rủi ro này khác đạo văn văn bản — nên chỉ dùng ảnh AI cho giai đoạn phác thảo, xem chi tiết tại bài đạo nhái ý tưởng thiết kế trong đồ án Kiến trúc, Mỹ thuật.

Phần mềm kiểm tra đạo văn có phát hiện được ảnh AI không?

Không trực tiếp — phần mềm đối chiếu văn bản, không phân tích điểm ảnh. Nhưng caption và đoạn văn phân tích quanh ảnh vẫn bị kiểm tra trùng lặp và có thể bị công cụ phát hiện nội dung AI đánh dấu nếu bạn dùng AI viết luôn phần chữ.

Có cần khai báo việc dùng ảnh AI trong lời cam đoan không?

Nên có, đặc biệt nếu trường yêu cầu minh bạch toàn bộ công cụ AI đã dùng trong khóa luận — kể cả hình minh họa, không chỉ phần văn bản. Tham khảo mẫu khai báo tại bài lời cam đoan trong luận văn.

Có được dùng ảnh AI thay cho ảnh khảo sát/thực nghiệm thật không?

Không nên. Ảnh AI chỉ phù hợp cho mục đích minh họa khái niệm hoặc phác thảo ý tưởng, không thể thay thế dữ liệu hình ảnh thu thập từ khảo sát, thực nghiệm thật — dùng sai mục đích này có thể bị coi là giả mạo dữ liệu nghiên cứu.

Tóm tắt

• Ảnh AI tạo ra bắt buộc phải trích dẫn, coi công cụ AI (Midjourney, DALL-E) là tác giả/mô hình, kèm nguyên văn prompt.
• APA và MLA đều chưa có quy tắc chính thức trong sổ tay gốc, nhưng cộng đồng học thuật đã mở rộng khung trích dẫn AI hiện có (2023) sang cho hình ảnh.
• Ảnh AI từ prompt đơn giản phần lớn không có bản quyền, theo quyết định "Zarya of the Dawn" của Cơ quan Bản quyền Hoa Kỳ (21/2/2023).
• Getty Images đã cấm ảnh AI từ 9/2022 do lo ngại bản quyền — dấu hiệu cho thấy ngành xuất bản vẫn thận trọng với nội dung này.
• Với đồ án Kiến trúc, Mỹ thuật: rủi ro lớn nhất không phải bản quyền mà là đạo nhái ý tưởng thiết kế do AI học từ tác phẩm có sẵn.
• Phần mềm kiểm tra đạo văn không phân tích được nội dung ảnh, nhưng vẫn kiểm tra caption và văn bản phân tích quanh ảnh.

Nguồn tham khảo: U.S. Copyright Office — Zarya of the Dawn decision letter (21/2/2023) và tuyên bố chính sách AI (16/3/2023); Getty Images — thông báo chính sách cấm nội dung AI (9/2022); hướng dẫn trích dẫn AI của các thư viện đại học quốc tế áp dụng khung APA/MLA (2023–2024); Luật số 07/2022/QH15 sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ.

---

Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC — phần mềm kiểm tra đạo văn, trùng lặp cho sinh viên, giảng viên và các đơn vị đào tạo tại Việt Nam.

Bài viết liên quan

• Trích dẫn hình ảnh, bảng biểu, số liệu từ nguồn khác đúng chuẩn
• Có được trích dẫn ChatGPT làm nguồn tham khảo không? Quy tắc APA/MLA
• Đạo nhái ý tưởng thiết kế trong đồ án Kiến trúc, Mỹ thuật
• AI bịa tài liệu tham khảo: cách nhận biết trích dẫn giả
• Cách trích dẫn tài liệu tham khảo đúng chuẩn APA, MLA, IEEE