Sau Hiệu trưởng Harvard, nữ giáo sư ĐH MIT cũng bị tố đạo văn Wikipedia - Báo Vietnamnet
Chỉ hai ngày sau khi Hiệu trưởng Harvard Claudine Gay từ chức vì cáo buộc đạo văn, bà Neri Oxman — cựu giáo sư Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) và là vợ của tỷ phú Bill Ackman, người từng gây áp lực buộc hiệu trưởng Harvard từ chức — cũng bị cáo buộc sao chép nội dung từ Wikipedia trong luận án tiến sĩ. Vụ việc cho thấy cáo buộc đạo văn đang trở thành "vũ khí" trong các tranh chấp tại những đại học hàng đầu nước Mỹ, và là lời nhắc đắt giá về liêm chính học thuật. Thông tin được trích từ Báo Vietnamnet.
Cập nhật: tháng 7/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC
Diễn biến vụ việc: từ Harvard đến MIT
Các cáo buộc đạo văn dường như đang trở thành vũ khí mới nhất trong cuộc chiến về vấn đề lãnh đạo tại các trường ưu tú của Mỹ, theo đánh giá của The New York Times.
Trong nhiều tuần cuối năm 2023, tỷ phú Bill Ackman đã vận động trên mạng xã hội chống lại Hiệu trưởng Harvard Claudine Gay, trong bối cảnh bà bị cáo buộc đạo văn các học giả khác. Ngày 2/1/2024, bà Gay từ chức.
Tuy nhiên, chỉ hai ngày sau — thứ Năm 4/1/2024 — trang Business Insider đăng tải những cáo buộc tương tự nhằm vào chính vợ của ông Ackman: giáo sư Neri Oxman, một kiến trúc sư và nhà thiết kế có bằng tiến sĩ về tính toán thiết kế tại MIT. Theo Business Insider, Tiến sĩ Oxman "đã đánh cắp các câu và toàn bộ đoạn văn từ Wikipedia, các học giả khác và các tài liệu kỹ thuật trong bài viết học thuật của mình".
Bảng tóm tắt mốc thời gian chính của vụ việc:
| Thời điểm | Sự kiện |
|---|---|
| Cuối 2023 | Hiệu trưởng Harvard Claudine Gay bị cáo buộc đạo văn; tỷ phú Bill Ackman vận động đòi bà từ chức |
| 2/1/2024 | Bà Claudine Gay từ chức Hiệu trưởng Harvard |
| 4/1/2024 | Business Insider cáo buộc giáo sư Neri Oxman (vợ ông Ackman) đạo văn Wikipedia trong luận án tiến sĩ |
| Sau 4/1/2024 | Bà Oxman công khai xin lỗi; ông Ackman tuyên bố sẽ điều tra đạo văn toàn bộ giảng viên MIT |
Lời xin lỗi của giáo sư Neri Oxman
Bà Oxman ngay sau đó đã công khai xin lỗi. "Khi tôi cống hiến sự nghiệp của mình để thúc đẩy khoa học và đổi mới, tôi luôn nhận ra tầm quan trọng sâu sắc của những đóng góp của các đồng nghiệp và những người đi trước tôi", bà viết trên mạng xã hội.
Tiến sĩ Oxman cho biết bà đã trích dẫn các nguồn nhưng "bỏ qua dấu ngoặc kép cho một số công trình đã sử dụng" trong bốn đoạn của luận án dài 330 trang. Bà cũng xin lỗi vì đã diễn giải một câu từ cuốn sách của Claus Mattheck trong luận án mà không trích dẫn tác giả.
"Không bao gồm dấu ngoặc kép là vi phạm sổ tay liêm chính học thuật của MIT" — Business Insider lập luận về trường hợp của giáo sư Neri Oxman.
Chi tiết này rất đáng chú ý về mặt học thuật: kể cả khi đã ghi nguồn, việc chép nguyên văn mà thiếu dấu ngoặc kép vẫn bị coi là vi phạm — vì người đọc không thể phân biệt đâu là câu chữ của tác giả, đâu là câu chữ vay mượn. Đây chính là ranh giới giữa trích dẫn trực tiếp và diễn giải mà người viết cần nắm vững, được hướng dẫn cụ thể trong bài cách trích dẫn tài liệu tham khảo đúng chuẩn.
Được biết, Tiến sĩ Oxman từng được The New York Times mô tả trong một hồ sơ năm 2018 là một học giả xuất sắc, người sáng lập ngành "sinh thái vật chất" (material ecology), làm việc với các sinh vật tự nhiên như nấm mốc và tằm để tạo ra những vật thể và cấu trúc phi thường. Sinh ra ở Israel, bà từng là trung úy trong Không quân Israel và kết hôn với tỷ phú Ackman năm 2019.
Phản ứng của các bên và hiện tượng "vũ khí hóa đạo văn"
Đáp lại cáo buộc nhằm vào vợ mình, tỷ phú Bill Ackman tuyên bố sẽ tiến hành điều tra đạo văn đối với toàn bộ giảng viên MIT hiện tại — bao gồm cả hiệu trưởng Sally Kornbluth — và chia sẻ kết quả với công chúng. Kimberly Allen, người phát ngôn của MIT, phản hồi rằng lãnh đạo trường "vẫn tập trung vào việc đảm bảo công việc quan trọng của tất cả mọi người tại MIT tiếp tục diễn ra".
Ở góc nhìn chuyên môn, Jonathan Bailey — nhà tư vấn bản quyền và đạo văn, người điều hành trang Plagiarism Today — bày tỏ lo ngại về việc "vũ khí hóa đạo văn": "Tôi lo lắng rằng chúng ta sẽ thấy sự gia tăng mạnh mẽ trong các phân tích kém chất lượng cố gắng thổi phồng các vấn đề nhỏ hoặc cáo buộc đạo văn khi bằng chứng không đủ hỗ trợ."
Trong thời đại AI, việc rà soát và đưa ra cáo buộc đạo văn trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết — và cũng dễ bị lợi dụng bởi bất kỳ bên nào trong một cuộc tranh chấp. Giáo sư luật Harvard Alan Dershowitz, người từng đối mặt cáo buộc đạo văn nhiều năm trước và được Harvard minh oan, nhận xét: "Không nghi ngờ gì, ở cả hai phía, đạo văn đã trở thành một vũ khí… Mọi thứ đều được vũ khí hóa ở Mỹ ngày nay."
Bài học về liêm chính học thuật từ vụ việc
Vụ việc tại Harvard và MIT cho thấy hồ sơ học thuật có thể bị "soi" lại bất cứ lúc nào, kể cả hàng chục năm sau khi công bố — và hậu quả với danh tiếng, sự nghiệp là rất lớn. Một số bài học cụ thể cho người viết luận văn, luận án và công bố khoa học:
- Chép nguyên văn phải có ngoặc kép + nguồn: ghi nguồn nhưng thiếu dấu ngoặc kép vẫn là vi phạm, như chính trường hợp của giáo sư Oxman.
- Diễn giải cũng phải trích dẫn: viết lại ý tưởng của người khác bằng lời của mình không miễn trừ nghĩa vụ ghi nhận tác giả gốc.
- Wikipedia không phải "vùng an toàn": nội dung mở vẫn có nguồn gốc; sao chép không ghi nhận vẫn là đạo văn. Cần phân biệt rõ trùng lặp và đạo văn khác nhau như thế nào.
- Rà soát trước khi công bố: chủ động tự kiểm tra đạo văn trước khi nộp khóa luận, luận văn giúp phát hiện những đoạn thiếu trích dẫn do vô ý — trước khi người khác phát hiện thay bạn.
Hậu quả của đạo văn không chỉ dừng ở điểm số hay kỷ luật, mà theo đuổi cả sự nghiệp học thuật về sau — phân tích đầy đủ trong bài tại sao việc đạo văn lại không tốt. Cách phòng tránh căn bản nhất vẫn là tuân thủ những quy tắc vàng để tránh đạo văn khi viết luận văn và kiểm tra trùng lặp bằng công cụ như Kiểm Tra Tài Liệu trước khi công bố.
Tại Việt Nam, tinh thần xử lý nghiêm khắc với đạo văn cũng được thể hiện trong Nghị định 109/2022/NĐ-CP về liêm chính học thuật — cho thấy đây không chỉ là chuẩn mực riêng của các đại học Mỹ mà là xu hướng chung trong quản lý chất lượng nghiên cứu khoa học toàn cầu.
Câu hỏi thường gặp
Giáo sư Neri Oxman bị cáo buộc đạo văn như thế nào?
Ngày 4/1/2024, Business Insider cáo buộc bà sao chép các câu và đoạn văn từ Wikipedia, các học giả khác và tài liệu kỹ thuật. Bà thừa nhận đã bỏ qua dấu ngoặc kép trong bốn đoạn của luận án tiến sĩ 330 trang dù có trích nguồn, và công khai xin lỗi.
Vì sao vụ việc liên quan đến hiệu trưởng Harvard?
Chồng bà Oxman — tỷ phú Bill Ackman — là người vận động mạnh mẽ đòi Hiệu trưởng Harvard Claudine Gay từ chức vì cáo buộc đạo văn. Hai ngày sau khi bà Gay từ chức (2/1/2024), cáo buộc tương tự nhằm vào vợ ông xuất hiện, khiến vụ việc mang màu sắc "ăn miếng trả miếng".
"Vũ khí hóa đạo văn" nghĩa là gì?
Là việc dùng cáo buộc đạo văn làm công cụ tấn công đối thủ trong tranh chấp chính trị, quyền lực thay vì vì mục đích bảo vệ liêm chính học thuật. Chuyên gia Jonathan Bailey cảnh báo xu hướng này dẫn đến các phân tích kém chất lượng, thổi phồng vấn đề nhỏ khi bằng chứng không đủ.
Đã ghi nguồn nhưng thiếu dấu ngoặc kép có bị coi là đạo văn không?
Có thể. Theo quy tắc liêm chính học thuật (như sổ tay của MIT), chép nguyên văn phải đặt trong ngoặc kép kèm trích dẫn; chỉ ghi nguồn mà không có ngoặc kép khiến người đọc tưởng câu chữ là của bạn, nên vẫn bị coi là vi phạm.
Làm sao tránh rơi vào tình huống tương tự?
Trích dẫn đầy đủ mọi nguồn tham khảo (kể cả Wikipedia), dùng ngoặc kép khi chép nguyên văn, diễn giải kèm ghi nhận tác giả, và chủ động kiểm tra trùng lặp bằng phần mềm như Kiểm Tra Tài Liệu trước khi nộp hoặc công bố tài liệu.
Tóm tắt
- Ngày 4/1/2024, giáo sư MIT Neri Oxman bị Business Insider tố sao chép nội dung từ Wikipedia và các học giả khác trong luận án tiến sĩ — chỉ hai ngày sau khi Hiệu trưởng Harvard Claudine Gay từ chức vì cáo buộc đạo văn.
- Bà Oxman thừa nhận thiếu dấu ngoặc kép ở bốn đoạn trong luận án 330 trang dù có trích nguồn, và công khai xin lỗi; chồng bà — tỷ phú Bill Ackman, người từng gây áp lực với Harvard — tuyên bố điều tra ngược toàn bộ giảng viên MIT.
- Giới chuyên môn cảnh báo hiện tượng "vũ khí hóa đạo văn": cáo buộc đạo văn bị dùng làm công cụ tấn công trong tranh chấp quyền lực.
- Bài học: chép nguyên văn phải có ngoặc kép và nguồn; diễn giải vẫn phải trích dẫn; hồ sơ học thuật có thể bị soi lại sau hàng chục năm.
- Chủ động kiểm tra trùng lặp trước khi công bố bằng phần mềm Kiểm Tra Tài Liệu là cách phòng ngừa rủi ro đơn giản và hiệu quả.
Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC — phần mềm kiểm tra đạo văn, trùng lặp cho sinh viên, giảng viên và các đơn vị đào tạo tại Việt Nam. Nguồn tin: Báo Vietnamnet, The New York Times, Business Insider.