Cách viết chương Kết quả và Bàn luận (Results & Discussion) trong luận văn, khóa luận
Kết quả (Results) là phần trình bày dữ liệu thu được một cách khách quan, không diễn giải; Bàn luận (Discussion) là phần lý giải ý nghĩa của dữ liệu đó, đối chiếu với các nghiên cứu trước và trả lời câu hỏi nghiên cứu. Đây là chương dài nhất và thường chiếm 25–35% tổng số trang luận văn, nhưng cũng là chương sinh viên hay nhầm lẫn nhất — nhét diễn giải vào Kết quả, hoặc lặp lại số liệu thay vì phân tích ở phần Bàn luận.
Cập nhật: tháng 8/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC
Kết quả và Bàn luận là gì? Phân biệt hai phần dễ nhầm lẫn nhất
Kết quả nghiên cứu là tập hợp dữ kiện thu được từ quá trình khảo sát, thực nghiệm hoặc phân tích dữ liệu, trình bày dưới dạng số liệu, bảng, biểu đồ mà không kèm theo đánh giá chủ quan. Bàn luận là phần diễn giải các dữ kiện đó có ý nghĩa gì, vì sao lại như vậy, và chúng khớp hay mâu thuẫn với những gì đã biết trong tổng quan tài liệu.
Hai phần này là hai chữ cuối trong khung IMRaD (Introduction – Methods – Results and Discussion) — cấu trúc bài báo khoa học chuẩn quốc tế cũng được dùng để viết Abstract tiếng Anh cho luận văn; nắm chắc ranh giới Results/Discussion ở đây cũng giúp tóm tắt đúng hai phần này khi viết abstract.
Theo khung cấu trúc bài báo khoa học của Docherty và Smith (BMJ, 1999), Kết quả trả lời câu hỏi "chúng ta tìm thấy gì?", còn Bàn luận trả lời câu hỏi "điều đó có ý nghĩa gì?" — hai câu hỏi khác nhau về bản chất, không thể gộp chung một đoạn văn mà không làm loãng cả hai.
Sự khác biệt cốt lõi nằm ở tính khách quan: câu "62% sinh viên khảo sát cho biết gặp khó khăn khi tự học online" thuộc phần Kết quả, còn câu "con số này cao hơn đáng kể so với mức 45% mà Nguyễn Văn A (2022) ghi nhận trước dịch, có thể do thói quen học tập chưa kịp thích ứng sau giai đoạn giãn cách" thuộc phần Bàn luận vì nó so sánh, giải thích nguyên nhân.
Nhiều trường tại Việt Nam gộp hai phần này vào một chương (thường là Chương 3 trong cấu trúc 3 chương, hoặc Chương 4 trong cấu trúc 5 chương), khiến ranh giới giữa hai nội dung dễ bị xóa nhòa nếu người viết không chủ động tách bạch khi hành văn.
Vì sao chương Kết quả – Bàn luận quyết định điểm số buổi bảo vệ?
Chương này là nơi hội đồng đánh giá trực tiếp năng lực phân tích của người viết, khác với chương Phương pháp nghiên cứu vốn thiên về mô tả quy trình. Theo Thông tư 23/2021/TT-BGDĐT về quy chế đào tạo trình độ thạc sĩ, luận văn phải thể hiện được khả năng vận dụng phương pháp nghiên cứu để giải quyết vấn đề đặt ra và có đóng góp về mặt học thuật hoặc thực tiễn — yêu cầu này được đánh giá chủ yếu qua chương Kết quả và Bàn luận.
Theo hướng dẫn viết Discussion của Hess (Respiratory Care, 2004), phần Bàn luận là nơi phân biệt rõ nhất giữa một nghiên cứu "chỉ đếm số" và một nghiên cứu có tư duy phân tích — vì bất kỳ ai cũng có thể chạy phần mềm thống kê ra bảng số, nhưng lý giải được con số đó có ý nghĩa gì mới thể hiện năng lực nghiên cứu độc lập.
Ba lý do khiến hội đồng tập trung soi chương này:
- Đây là phần thể hiện rõ nhất liệu kết luận cuối luận văn có thực sự bắt nguồn từ dữ liệu hay chỉ là nhận định có sẵn từ trước.
- Số liệu sai lệch, thiếu nhất quán giữa bảng và văn bản mô tả là lỗi hội đồng phát hiện nhanh nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến độ tin cậy toàn bài.
- Phần Bàn luận yếu — chỉ nhắc lại số liệu bằng lời mà không so sánh với tổng quan tài liệu — là lỗi phổ biến khiến điểm phần này bị trừ nhiều nhất trong các buổi bảo vệ.
Cấu trúc chuẩn phần Kết quả (Results)
Phần Kết quả nên đi theo trình tự logic bám sát các mục tiêu hoặc câu hỏi nghiên cứu đã nêu ở phần mở đầu, không phải theo thứ tự các câu hỏi trong bảng khảo sát.
| Thành phần | Nội dung | Lưu ý khi trình bày |
|---|---|---|
| Thống kê mô tả mẫu | Đặc điểm nhân khẩu học, cỡ mẫu thực tế thu được | Đối chiếu với cỡ mẫu dự kiến ở chương Phương pháp |
| Kết quả theo từng mục tiêu | Mỗi mục tiêu nghiên cứu một tiểu mục riêng | Sắp theo thứ tự mục tiêu đã nêu, không xáo trộn |
| Bảng và biểu đồ | Số liệu chính, hệ số thống kê (β, p-value, r) | Mỗi bảng có số thứ tự, tên, nguồn: "Nguồn: Kết quả xử lý số liệu khảo sát, 2026" |
| Mô tả bằng lời | Diễn đạt lại số nổi bật trong bảng bằng câu văn | Không lặp lại toàn bộ số liệu đã có trong bảng, chỉ nêu điểm đáng chú ý |
Nguyên tắc quan trọng nhất của phần Kết quả: không đánh giá, không so sánh, không suy luận nguyên nhân. Câu "Điểm trung bình mức độ hài lòng đạt 3.8/5" là Kết quả; câu "Mức 3.8/5 cho thấy sinh viên khá hài lòng, tương đồng với xu hướng chung của khối ngành kinh tế" đã lấn sang Bàn luận.
Cấu trúc chuẩn phần Bàn luận (Discussion)
Khung năm phần của Docherty và Smith (1999) là mô hình được nhiều tạp chí khoa học quốc tế áp dụng, phù hợp để chuyển thể cho luận văn tại Việt Nam.
| Bước | Nội dung cần viết | Câu hỏi cần trả lời |
|---|---|---|
| 1. Tóm lược phát hiện chính | Nhắc lại (không lặp nguyên văn) 2–3 kết quả nổi bật nhất | Kết quả quan trọng nhất là gì? |
| 2. Điểm mạnh, điểm yếu của nghiên cứu | Đánh giá độ tin cậy của phương pháp, cỡ mẫu | Kết quả này đáng tin đến mức nào? |
| 3. So sánh với nghiên cứu trước | Đối chiếu với các tác giả đã nêu ở tổng quan tài liệu | Kết quả giống hay khác gì so với người đi trước? Vì sao? |
| 4. Giải thích ý nghĩa | Diễn giải nguyên nhân, cơ chế đứng sau con số | Vì sao lại có kết quả này? |
| 5. Hạn chế và hướng mở | Nêu giới hạn phạm vi, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo | Kết quả này có giới hạn gì? |
Hess (2004) bổ sung thêm một nguyên tắc thực dụng: mỗi đoạn Bàn luận nên mở đầu bằng câu chủ đề nêu rõ phát hiện, rồi mới đến phần lý giải — tránh lối viết dẫn dắt dài dòng trước khi vào ý chính, vì người đọc (và cả AI search khi trích xuất nội dung) thường chỉ quét câu đầu đoạn để nắm ý.
Theo APA Publication Manual, ấn bản thứ 7 (American Psychological Association, 2020), phần Discussion cần trả lời trực tiếp câu hỏi nghiên cứu đã đặt ra, không đưa dữ liệu mới chưa từng xuất hiện ở phần Kết quả — nguyên tắc này áp dụng chung cho cả bài báo khoa học lẫn luận văn.
Cách viết để không lẫn Kết quả và Bàn luận
Kỹ thuật đơn giản nhất để tự kiểm tra: đọc lại từng câu và tự hỏi "câu này mô tả cái gì đang có, hay giải thích tại sao lại như vậy?". Nếu là mô tả, giữ ở Kết quả; nếu là giải thích, chuyển sang Bàn luận.
So sánh cụ thể:
- Thuộc Kết quả: "Nhóm sinh viên năm 3 có điểm trung bình sử dụng công cụ AI hỗ trợ học tập là 3.6/5, cao hơn nhóm năm 1 (2.9/5), khác biệt có ý nghĩa thống kê (p = 0.02)."
- Thuộc Bàn luận: "Chênh lệch này có thể do sinh viên năm 3 đã quen với áp lực làm khóa luận nên chủ động tìm công cụ hỗ trợ hơn, phù hợp với nhận định của Trần Thị B (2023) rằng mức độ áp lực học thuật tỷ lệ thuận với tần suất sử dụng công cụ AI."
Một kỹ thuật khác giúp tách bạch rõ ràng khi trình bày: dùng thì và giọng văn khác nhau. Kết quả nên viết ở thì quá khứ, giọng trung tính, ít tính từ đánh giá ("cho thấy", "đạt mức", "ghi nhận"). Bàn luận có thể dùng thì hiện tại khi nêu ý nghĩa chung, cho phép các cụm từ đánh giá có căn cứ ("phù hợp với", "trái ngược với", "có thể lý giải bởi").
Việc tách bạch này cũng giúp giảm nguy cơ trùng lặp nội bộ — nếu Bàn luận chỉ diễn đạt lại nguyên câu đã có ở Kết quả bằng từ ngữ khác, hệ thống kiểm tra trùng lặp vẫn có thể đánh dấu là trùng lặp nội bộ dù không sao chép từ nguồn ngoài.
Sai lầm thường gặp của sinh viên Việt Nam khi viết chương này
Từ thực tế các buổi bảo vệ khóa luận, luận văn tại Việt Nam, năm lỗi sau lặp lại nhiều nhất:
Nhồi diễn giải vào bảng số liệu: viết luôn nhận xét ngay dưới bảng ("Bảng 4.2 cho thấy yếu tố giá cả có tác động mạnh nhất, điều này hợp lý vì...") — nên tách phần nhận xét khách quan (Kết quả) và phần lý giải (Bàn luận) thành hai đoạn riêng, dù đặt gần nhau.
Bàn luận không đối chiếu tổng quan tài liệu: chỉ nhắc lại số liệu bằng câu khác mà không có bất kỳ trích dẫn nào so sánh với nghiên cứu trước — khiến phần Bàn luận trở thành bản tóm tắt Kết quả viết lại lần hai, không có gì mới.
Bỏ qua kết quả không như kỳ vọng: chỉ bàn luận những phát hiện ủng hộ giả thuyết ban đầu, "giấu" hoặc lướt qua kết quả trái chiều — đây là lỗi bị hội đồng chất vấn nhiều nhất vì thể hiện thiếu trung thực khoa học.
Không nêu hạn chế trong Bàn luận mà dồn hết sang chương Kết luận — khiến chương Bàn luận thiếu chiều sâu phản biện, còn chương Kết luận và Khuyến nghị lại quá tải nội dung lẽ ra thuộc chương trước.
Số liệu trong văn bản không khớp số liệu trong bảng — ví dụ văn bản ghi "62%" nhưng bảng ghi "61,8%" đã làm tròn khác cách, hoặc quên cập nhật số liệu sau khi chỉnh mẫu — lỗi này hội đồng phát hiện gần như ngay khi đối chiếu bảng với đoạn văn mô tả.
Checklist tự kiểm tra trước khi nộp chương Kết quả – Bàn luận:
- [ ] Mỗi câu trong phần Kết quả chỉ mô tả, không đánh giá hay giải thích nguyên nhân.
- [ ] Mỗi phát hiện chính trong Bàn luận có ít nhất một lượt đối chiếu với tổng quan tài liệu.
- [ ] Kết quả trái chiều với kỳ vọng ban đầu vẫn được bàn luận, không lược bỏ.
- [ ] Số liệu trong văn bản khớp chính xác với số liệu trong bảng/biểu đồ.
- [ ] Phần hạn chế nghiên cứu xuất hiện trong Bàn luận, không dồn hết sang chương Kết luận.
- [ ] Đã chạy kiểm tra trùng lặp nội bộ giữa các đoạn Kết quả và Bàn luận.
Kiểm tra trùng lặp chương Kết quả – Bàn luận như thế nào?
Chương Kết quả – Bàn luận ít khi trùng lặp với nguồn bên ngoài vì số liệu là của riêng người viết, nhưng lại dễ phát sinh trùng lặp nội bộ — khi phần Bàn luận diễn đạt lại gần như nguyên văn câu đã có ở phần Kết quả, hoặc khi một đoạn phân tích được lặp lại ở cả chương này lẫn chương Kết luận.
Với những đề tài có khung lý thuyết hoặc mô hình phân tích phổ biến (ví dụ mô hình chấp nhận công nghệ TAM, phân tích SWOT), phần diễn giải kết quả theo khung lý thuyết đó cũng dễ trùng với các luận văn khác dùng chung mô hình nếu không gắn với bối cảnh dữ liệu riêng của đề tài. Nên đọc thêm cách đọc báo cáo kiểm tra trùng lặp và hướng xử lý để hiểu ngưỡng an toàn cho từng loại đoạn trùng.
Trước khi nộp, nên quét toàn bộ chương bằng công cụ Kiểm Tra Tài Liệu để phát hiện cả trùng lặp với nguồn ngoài lẫn trùng lặp nội bộ giữa các chương — đặc biệt hữu ích khi luận văn có nhiều bảng số liệu và đoạn mô tả lặp cấu trúc câu tương tự nhau.
Câu hỏi thường gặp
Kết quả và Bàn luận có bắt buộc phải tách thành hai chương riêng không? Không bắt buộc. Nhiều trường tại Việt Nam gộp chung thành một chương (Chương 3 hoặc Chương 4 tùy cấu trúc), miễn là trong chương đó, phần mô tả dữ liệu và phần lý giải ý nghĩa được viết tách bạch, không lẫn vào nhau trong cùng một đoạn.
Chương Kết quả – Bàn luận nên dài bao nhiêu trang? Thường chiếm 25–35% tổng số trang luận văn, tương đương 15–30 trang với khóa luận đại học và 25–45 trang với luận văn thạc sĩ, tùy độ phức tạp của dữ liệu và số lượng mục tiêu nghiên cứu cần trả lời.
Có được đưa ý kiến cá nhân vào phần Bàn luận không? Có, nhưng phải là ý kiến có căn cứ từ dữ liệu hoặc từ nghiên cứu trước, không phải cảm nhận chủ quan không kiểm chứng được. Câu "tôi cho rằng kết quả này là hợp lý" cần thay bằng lập luận cụ thể lý giải vì sao hợp lý, dựa trên bối cảnh hoặc lý thuyết nền.
Kết quả không như kỳ vọng ban đầu thì viết Bàn luận thế nào? Vẫn trình bày đầy đủ và cố gắng lý giải nguyên nhân có thể xảy ra — do đặc điểm mẫu, hạn chế phương pháp, hoặc bối cảnh khác biệt so với nghiên cứu trước. Che giấu hoặc lướt qua kết quả trái chiều là lỗi hội đồng dễ phát hiện và đánh giá thấp về tính trung thực khoa học.
Phần Bàn luận có cần trích dẫn tài liệu tham khảo không? Có, đây là điểm khác biệt lớn nhất so với phần Kết quả. Mọi so sánh với nghiên cứu trước trong Bàn luận đều cần trích dẫn đúng chuẩn, nếu không sẽ bị coi là nhận định thiếu căn cứ.
Làm sao phân biệt phần Bàn luận với phần Kết luận ở chương cuối? Bàn luận phân tích ý nghĩa của từng kết quả cụ thể ngay sau khi trình bày dữ liệu, còn Kết luận tổng hợp toàn bộ phát hiện ở tầm khái quát cao hơn và đề xuất khuyến nghị hành động — chi tiết xem thêm tại bài cách viết phần Kết luận và Khuyến nghị.
Nếu dùng phần mềm thống kê xuất bảng tự động thì có cần viết lại số liệu bằng lời không? Có, bảng chỉ trình bày số liệu thô; phần mô tả bằng lời giúp người đọc không rành thống kê vẫn nắm được điểm quan trọng nhất, đồng thời tránh việc chương Kết quả chỉ toàn bảng mà thiếu mạch văn dẫn dắt.
Tóm tắt
- Kết quả mô tả khách quan dữ liệu thu được; Bàn luận lý giải ý nghĩa và so sánh với nghiên cứu trước — hai chức năng khác nhau, không viết lẫn trong cùng một đoạn.
- Khung 5 phần của Docherty và Smith (1999) — tóm lược, điểm mạnh/yếu, so sánh, giải thích, hạn chế — là cấu trúc chuẩn để viết Bàn luận.
- Lỗi phổ biến nhất: nhồi diễn giải vào bảng số liệu, bỏ qua kết quả trái chiều, số liệu văn bản không khớp bảng.
- Trùng lặp ở chương này thường là trùng lặp nội bộ giữa Kết quả và Bàn luận, hoặc giữa Bàn luận và Kết luận — nên rà soát riêng.
- Luôn kiểm tra trùng lặp toàn chương trước khi nộp, đặc biệt với đề tài dùng chung mô hình lý thuyết phổ biến.
Nguồn tham khảo: Docherty M, Smith R. "The case for structuring the discussion of scientific papers" (BMJ, 1999); Hess DR. "How to Write an Effective Discussion" (Respiratory Care, 2004); American Psychological Association, Publication Manual, 7th edition (2020). Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu — Metis JSC.