Trích dẫn poster khoa học, bài trình bày hội nghị đúng chuẩn APA, IEEE
Poster khoa học và slide trình bày hội nghị không trích dẫn như một báo cáo đã in trong kỷ yếu — vì hai loại này thường chưa qua bình duyệt toàn văn, không có số trang cố định và có thể không bao giờ được xuất bản chính thức. APA 7 dùng mô tả [Poster session] hoặc [Conference presentation] thay cho tên nhà xuất bản; IEEE không có công thức riêng nên xử lý như tài liệu "chưa xuất bản" (unpublished). Bài này trình bày công thức cụ thể, cách gán DOI cho poster để tránh link chết, và rủi ro liêm chính khi dùng ý tưởng từ poster người khác.
Cập nhật: tháng 9/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC
Poster, slide trình bày miệng và tóm tắt trong kỷ yếu khác nhau ở đâu?
Ba sản phẩm học thuật xuất hiện tại một hội nghị dễ bị gộp làm một, nhưng có tư cách trích dẫn hoàn toàn khác nhau.
Poster khoa học (poster presentation) là bản trình bày trực quan — một tấm áp phích khổ lớn tóm tắt nghiên cứu bằng biểu đồ, bảng số liệu và đoạn văn ngắn — được dán tại khu vực triển lãm để người tham dự đọc và trao đổi trực tiếp với tác giả, không phải một văn bản được đọc tuần tự.
Bài trình bày miệng (oral presentation) là phần nói trực tiếp trước hội trường, thường kèm slide trình chiếu, nhưng nội dung nói ra không được ghi lại thành văn bản đầy đủ trừ khi ban tổ chức quay video hoặc phát hành slide sau đó.
Tóm tắt trong kỷ yếu (abstract) là đoạn mô tả ngắn 150–300 từ được ban tổ chức tuyển chọn và in vào chương trình hội nghị hoặc tập kỷ yếu tóm tắt (abstract book) — đây là văn bản duy nhất trong ba loại có thể tra cứu lại độc lập với sự kiện, dù chỉ là bản rút gọn.
| Loại sản phẩm | Có văn bản đầy đủ không | Qua bình duyệt toàn văn | Có số trang khi trích dẫn |
|---|---|---|---|
| Poster khoa học | Không (chỉ hình ảnh/bản in) | Thường chỉ duyệt abstract | Không |
| Bài trình bày miệng (oral) | Không, trừ khi có slide/video công bố | Thường chỉ duyệt abstract | Không |
| Abstract trong kỷ yếu tóm tắt | Có (bản rút gọn) | Duyệt abstract, không duyệt toàn văn | Có, nếu kỷ yếu phân trang |
| Báo cáo toàn văn trong kỷ yếu | Có (full paper) | Duyệt toàn văn (peer review) | Có |
Phân biệt này quyết định công thức trích dẫn ở các mục sau. Với báo cáo toàn văn đã in trong kỷ yếu có ISBN/ISSN, áp dụng công thức khác hẳn — xem chi tiết tại trích dẫn kỷ yếu hội thảo khoa học đúng chuẩn APA, IEEE.
Trích dẫn poster khoa học theo APA 7
APA 7 quy định poster dùng mô tả [Poster session] ngay sau tên poster, khác với báo cáo toàn văn dùng mô tả [Paper presentation].
Công thức: Tác giả. (Năm, Tháng). Tên poster [Poster session]. Tên hội nghị, Địa điểm, Quốc gia.
text
Le, T. H., & Nguyen, V. K. (2024, tháng 11). Ảnh hưởng của vi nhựa
đến chất lượng nước sông Sài Gòn [Poster session]. Hội nghị Khoa
học Môi trường Toàn quốc lần thứ 8, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam.Theo Publication Manual of the American Psychological Association (ấn bản thứ 7, 2020, mục 10.5), poster trình bày tại hội nghị được trích dẫn với mô tả trong ngoặc vuông
[Poster session]thay cho tên nhà xuất bản, vì đây không phải là tài liệu đã xuất bản chính thức theo nghĩa thông thường.
Ba khác biệt so với trích dẫn báo cáo toàn văn: (1) không có số trang vì poster không phân trang; (2) không ghi tên biên tập viên vì poster không nằm trong tuyển tập có chủ biên; (3) nếu poster được lưu trữ công khai kèm DOI (xem mục gán DOI bên dưới), thêm dòng DOI ở cuối thay vì để trống.
Trích dẫn bài trình bày miệng, slide hội nghị theo APA 7
Bài trình bày miệng dùng mô tả [Paper presentation] giống công thức đã áp dụng cho tham luận hội thảo trong nước, nhưng có thêm biến thể khi slide được công bố công khai sau sự kiện.
Trường hợp 1 — chỉ trình bày miệng, không có bản ghi công khai:
text
Pham, Q. A. (2024, tháng 10). Chuyển đổi số trong quản trị chuỗi
cung ứng dệt may [Paper presentation]. Hội thảo Kinh tế số Việt
Nam lần thứ 6, Đà Nẵng, Việt Nam.Trường hợp 2 — slide được đăng công khai trên kho lưu trữ (repository) của trường hoặc nền tảng chia sẻ:
text
Tran, M. T. (2024). Ứng dụng học máy trong dự báo nhu cầu điện
[Slide trình bày, Hội nghị Khoa học Kỹ thuật Điện lần thứ 15].
Repository Đại học Bách khoa Hà Nội. https://dspace.hust.edu.vn/...Với trường hợp 2, APA 7 xử lý slide như một tài liệu web thông thường một khi đã có URL cố định — nguyên tắc này giống hệt cách trích dẫn bất kỳ trang tài liệu nào có địa chỉ truy cập lại được, xem thêm trích dẫn trang web làm tài liệu tham khảo đúng chuẩn. Điểm mấu chốt: chỉ dùng công thức "tài liệu web" khi slide thực sự có đường dẫn ổn định lâu dài, không phải file tạm gửi qua email hay nhóm chat kín — nếu chỉ nhận riêng qua tin nhắn, tình huống này chuyển sang phạm trù personal communication, xem trích dẫn Personal Communication trong APA.
Trích dẫn poster, bài trình bày hội nghị theo IEEE
IEEE — chuẩn phổ biến trong kỹ thuật, công nghệ thông tin — không có công thức riêng biệt cho poster như APA, mà xử lý theo nguyên tắc chung: tài liệu chưa xuất bản chính thức (unpublished) ghi kèm địa điểm và năm trình bày, không có "in Proc." như báo cáo đã in kỷ yếu.
Công thức: [#] A. B. Tác giả, "Tên poster/bài trình bày," trình bày tại Tên hội nghị, Thành phố, Quốc gia, Năm.
text
[6] T. V. Hoang, "Real-time anomaly detection for IoT sensor
networks," poster presented at Int. Conf. Comput. Sci. Eng.
(ICCSE), Da Nang, Vietnam, 2024.
[7] N. T. Lan, unpublished slide presentation, "Edge AI for
predictive maintenance," presented at IEEE Vietnam Symp.
Electr. Electron. Eng. (VN-SEE), Hanoi, Vietnam, 2024.Khác biệt cốt lõi so với báo cáo đã in kỷ yếu theo IEEE (mô tả tại chuẩn trích dẫn IEEE là gì? Hướng dẫn cho ngành kỹ thuật): không có "in Proc.", không có số trang, và bắt buộc ghi rõ trạng thái "poster presented at" hoặc "unpublished" để người đọc biết đây là nguồn không thể tra lại toàn văn qua thư viện số.
Nếu poster hoặc slide sau đó được gán DOI qua nền tảng lưu trữ (ví dụ đăng lên Figshare), IEEE cho phép thay cụm "unpublished" bằng dòng DOI, tương tự cách xử lý một tài liệu điện tử đã xuất bản.
Gán DOI cho poster để trích dẫn bền vững, tránh link chết
Poster và slide không có URL cố định là nguyên nhân phổ biến khiến trích dẫn "chết" — link dẫn tới trang cá nhân hoặc website hội nghị tạm thời, biến mất sau vài tháng khi sự kiện kết thúc.
Ba nền tảng phổ biến cho phép tác giả tự đăng poster, slide và gán DOI (Digital Object Identifier) vĩnh viễn:
- Figshare: nền tảng do Digital Science vận hành, ra mắt năm 2011, cho phép tải lên poster, slide, dataset và tự động cấp DOI qua Crossref hoặc DataCite ngay khi công bố.
- OSF (Open Science Framework): do Center for Open Science (thành lập năm 2013) vận hành, hỗ trợ lưu trữ poster kèm DOI và liên kết trực tiếp với dữ liệu nghiên cứu đi kèm.
- Morressier: nền tảng chuyên biệt cho hội nghị khoa học, cho phép ban tổ chức số hóa toàn bộ poster của sự kiện thành kho lưu trữ có DOI riêng cho từng poster.
Theo mô tả dịch vụ của Digital Science về Figshare, mỗi mục tải lên (bao gồm poster, slide, dataset) được cấp một DOI cố định ngay khi công bố, giúp tác giả trích dẫn được và người đọc truy cập lại được bất kể website hội nghị gốc còn hoạt động hay không.
Với người viết luận văn, khóa luận: khi tìm thấy một poster có DOI qua các nền tảng này, trích dẫn như tài liệu điện tử thông thường (tác giả, năm, tên poster, [Poster session], DOI) — ổn định hơn hẳn việc trích một đường link tạm trên website hội nghị đã đóng cổng đăng ký.
Rủi ro liêm chính khi dùng ý tưởng, số liệu từ poster chưa công bố chính thức
Poster và slide thường trình bày kết quả chưa qua bình duyệt toàn văn — chỉ abstract được duyệt, phần nội dung chi tiết trên poster có thể là dữ liệu sơ bộ (preliminary data) chưa sẵn sàng công bố rộng rãi.
Hai nguyên tắc cần phân biệt rõ khi dùng nội dung từ poster người khác:
- Trích dẫn có ghi nguồn: nếu bạn nêu lại kết luận hoặc số liệu cụ thể từ poster, phải trích dẫn đầy đủ theo công thức ở trên — không trích dẫn không phải là hành vi bị cấm, chỉ cần ghi đúng nguồn.
- Chiếm dụng ý tưởng, mô hình phân tích: nếu bạn thấy một khung phân tích hoặc thiết kế thí nghiệm mới lạ trên poster rồi áp dụng vào luận văn của mình mà không ghi nhận, đây là dạng đạo văn ý tưởng — vẫn cấu thành vi phạm dù bạn tự viết lại 100% câu chữ. Xem cơ chế chi tiết tại đạo văn ý tưởng (idea plagiarism) khác đạo văn câu chữ ra sao.
Theo ICMJE Recommendations (International Committee of Medical Journal Editors, cập nhật liên tục, mục về "Overlapping Publications"), abstract và poster trình bày tại hội nghị khoa học không bị coi là "công bố trước" (prior publication) làm cản trở việc xuất bản bài báo tạp chí đầy đủ sau đó — nhưng nguyên tắc này áp dụng cho chính tác giả gốc, không cấp quyền cho người khác sao chép ý tưởng chưa công bố mà không ghi nhận.
Committee on Publication Ethics (COPE, thành lập năm 1997) khuyến nghị: khi dữ liệu trên poster chưa được công bố toàn văn và bạn muốn dùng làm căn cứ chính cho một luận điểm quan trọng trong luận văn, nên liên hệ trực tiếp tác giả xin phép trích dẫn — tương tự mức độ thận trọng khi trích dẫn preprint chưa bình duyệt, xem trích dẫn preprint (arXiv, SSRN, bioRxiv) đúng chuẩn.
Tình huống thực tế: sinh viên paraphrase ý tưởng từ poster hội nghị trong nước
Ví dụ minh họa dựng lại từ tình huống điển hình, không phải trích dẫn từ một hồ sơ cụ thể: một học viên cao học ngành Công nghệ thực phẩm tham dự hội nghị khoa học cấp trường, chụp ảnh một poster trình bày quy trình khảo sát cảm quan gồm 5 bước rất rõ ràng, sau đó áp dụng nguyên quy trình 5 bước đó vào luận văn — chỉ đổi tên sản phẩm khảo sát, diễn đạt lại toàn bộ câu chữ bằng lời văn của mình.
Khi phản biện, hội đồng nhận ra quy trình 5 bước trùng khớp gần như tuyệt đối với một poster đã trình bày công khai tại chính hội nghị của trường một năm trước, dù không có đoạn văn nào trùng chữ. Học viên bị yêu cầu bổ sung trích dẫn nguồn gốc quy trình và giải trình lại phần phương pháp trước hội đồng.
Bài học thực tế: phần mềm kiểm tra trùng lặp quét văn bản không phát hiện được kiểu vi phạm này vì không có chuỗi ký tự trùng khớp — rủi ro chỉ lộ ra khi người có mặt tại hội nghị gốc (giảng viên hướng dẫn, thành viên hội đồng) nhận diện được sự trùng khớp về ý tưởng.
Sai lầm thường gặp khi trích dẫn poster, slide hội nghị:
- Trích dẫn poster như thể đó là báo cáo toàn văn đã in kỷ yếu: ghi số trang, tên nhà xuất bản dù poster không có hai yếu tố này.
- Dùng lại quy trình, mô hình thấy trên poster mà không ghi nguồn, cho rằng "chỉ đọc lướt qua" thì không cần trích dẫn.
- Chia sẻ slide xin được qua email cá nhân rồi trích dẫn như tài liệu web công khai, trong khi đây phải xử lý như personal communication vì không ai khác truy cập lại được.
- Không kiểm tra poster/slide đã được gán DOI hay chưa trước khi chỉ dẫn một đường link tạm dễ chết trong vòng vài tháng.
- Bỏ qua bước xin phép tác giả khi dùng số liệu sơ bộ, chưa công bố toàn văn, làm luận điểm cốt lõi cho một chương quan trọng.
Checklist trích dẫn poster, bài trình bày hội nghị trước khi nộp bài
- [ ] Đã xác định đúng loại: poster, bài trình bày miệng chưa ghi lại, hay slide đã công bố công khai kèm URL/DOI cố định
- [ ] Dùng đúng mô tả APA:
[Poster session]cho poster,[Paper presentation]cho trình bày miệng - [ ] Không ghi số trang hoặc tên nhà xuất bản cho poster/slide chưa in trong kỷ yếu chính thức
- [ ] Với IEEE: đã ghi rõ "poster presented at" hoặc "unpublished", không dùng "in Proc." nếu chưa xuất bản kỷ yếu
- [ ] Đã kiểm tra poster có DOI qua Figshare, OSF hoặc Morressier chưa trước khi chỉ dùng link tạm
- [ ] Nếu dùng ý tưởng, mô hình, quy trình từ poster người khác — đã trích dẫn nguồn dù tự diễn đạt lại 100% câu chữ
- [ ] Nếu dữ liệu trên poster chưa công bố toàn văn và là căn cứ chính cho một luận điểm quan trọng — đã cân nhắc xin phép tác giả gốc
Câu hỏi thường gặp
Poster khoa học có được tính là tài liệu tham khảo hợp lệ trong luận văn không?
Có, với điều kiện dùng đúng mô tả [Poster session] (APA) và ghi rõ đây là nguồn chưa xuất bản toàn văn, không trình bày như thể đã qua bình duyệt đầy đủ. Độ tin cậy của poster thấp hơn báo cáo toàn văn đã bình duyệt, vì ban giám khảo hội nghị thường chỉ duyệt abstract 150–300 từ trước khi chấp nhận trình bày, không thẩm định lại toàn bộ số liệu trên tấm poster. Vì vậy nên tránh dùng poster làm căn cứ duy nhất cho một luận điểm quan trọng trong chương kết quả hoặc bàn luận, mà nên đối chiếu thêm với nguồn đã xuất bản chính thức nếu có.
Poster không có DOI thì trích dẫn thế nào?
Ghi tên tác giả, năm, tên poster, mô tả [Poster session], tên hội nghị và địa điểm tổ chức — không cần URL nếu poster không được lưu trữ công khai ở đâu cả. Không bịa ra một đường link không tồn tại chỉ để trích dẫn trông "đầy đủ" hơn, vì hội đồng có thể kiểm tra lại và phát hiện link chết hoặc sai. Nếu sau này tác giả đăng poster lên Figshare hoặc OSF và có DOI, nên cập nhật lại trích dẫn sang dạng có DOI trước khi nộp bản cuối cùng.
Slide xin qua email cá nhân có trích dẫn được như tài liệu công khai không?
Không. Nếu slide chỉ được gửi riêng qua email hoặc tin nhắn cá nhân, chưa từng đăng công khai trên website hội nghị hay kho lưu trữ của trường, phải xử lý như personal communication theo APA 7 — chỉ trích dẫn trong bài viết dạng (Tên tác giả, giao tiếp cá nhân, ngày/tháng/năm), không đưa vào danh mục tham khảo cuối bài, vì người đọc khác không có cách nào tự tra lại slide đó. Nếu tác giả sau đó công khai slide kèm URL cố định, mới chuyển sang trích dẫn như tài liệu web thông thường.
Dùng lại quy trình thấy trên poster mà tự viết lại hoàn toàn câu chữ có bị coi là đạo văn không?
Có thể, nếu quy trình hoặc mô hình đó là đóng góp học thuật cụ thể của tác giả poster, không phải kiến thức phổ thông ai cũng biết. Đây là dạng đạo văn ý tưởng — phần mềm kiểm tra trùng lặp không phát hiện được vì không có chuỗi ký tự trùng khớp, dù bạn đã diễn đạt lại 100% câu chữ bằng ngôn ngữ của riêng mình. Rủi ro chỉ lộ ra khi người từng dự đúng buổi trình bày poster đó (giảng viên hướng dẫn, thành viên hội đồng) nhận ra sự trùng khớp về logic và trình tự các bước.
Poster trình bày tại hội nghị quốc tế có được tính điểm công trình khoa học không?
Thường được tính điểm thấp hơn nhiều so với báo cáo toàn văn có ISBN hoặc bài báo tạp chí, vì poster chỉ qua duyệt abstract chứ không qua bình duyệt toàn văn. Quy đổi cụ thể cần đối chiếu khung tiêu chuẩn của Hội đồng Giáo sư Nhà nước hoặc quy định riêng của từng cơ sở đào tạo.
Có nên trích dẫn poster của chính mình từ hội nghị trước trong luận văn hiện tại không?
Được, và nên trích dẫn rõ ràng như trích dẫn poster của người khác, không mặc định miễn trừ vì đó là "bài của mình". Việc dùng lại số liệu, hình ảnh hoặc bảng biểu từng trình bày trên poster cũ mà không ghi nguồn vẫn có thể bị coi là tự đạo văn (self-plagiarism), đặc biệt khi luận văn hiện tại và poster trước đó cùng khảo sát một tập dữ liệu. Ghi nguồn đầy đủ vừa minh bạch quá trình nghiên cứu, vừa tránh bị hội đồng nghi ngờ tái sử dụng dữ liệu không khai báo.
Sau khi poster được mở rộng thành bài báo tạp chí, có cần trích dẫn cả poster gốc không?
Nên trích dẫn nếu bài báo tạp chí có sử dụng lại số liệu, hình vẽ hoặc kết luận sơ bộ từng trình bày trên poster, để người đọc thấy được quá trình phát triển nghiên cứu từ giai đoạn sơ bộ đến hoàn chỉnh. Đây cũng là thực hành minh bạch được ICMJE khuyến khích trong mục Overlapping Publications, tương tự nguyên tắc bắt buộc trích dẫn chéo kỷ yếu gốc khi mở rộng một báo cáo hội nghị thành bài tạp chí đầy đủ. Bỏ qua bước này có thể khiến tòa soạn nghi ngờ nộp trùng nội dung.
Tóm tắt
- Poster, bài trình bày miệng và abstract trong kỷ yếu là ba sản phẩm khác nhau, mỗi loại có công thức trích dẫn riêng.
- APA 7 dùng
[Poster session]cho poster,[Paper presentation]cho trình bày miệng — không có số trang, không có tên nhà xuất bản. - IEEE không có công thức riêng cho poster, xử lý như tài liệu "unpublished", ghi rõ "poster presented at" thay vì "in Proc.".
- Figshare (2011), OSF (Center for Open Science, 2013) và Morressier cho phép gán DOI cho poster, giúp trích dẫn bền vững hơn link tạm của website hội nghị.
- ICMJE xác nhận poster không phải "công bố trước" cản trở xuất bản sau này, nhưng dùng ý tưởng từ poster người khác vẫn phải ghi nguồn — nếu không, đây là đạo văn ý tưởng dù câu chữ hoàn toàn mới.
Nguồn tham khảo
Publication Manual of the American Psychological Association, ấn bản thứ 7 (2020) — American Psychological Association; ICMJE Recommendations (International Committee of Medical Journal Editors, cập nhật liên tục) — mục Overlapping Publications; Committee on Publication Ethics (COPE, thành lập 1997) — hướng dẫn về liêm chính xuất bản; Digital Science — mô tả dịch vụ Figshare (ra mắt 2011); Center for Open Science — mô tả nền tảng Open Science Framework (thành lập 2013). Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC.
Sau khi hoàn thiện danh mục tham khảo, nên quét toàn văn luận văn, khóa luận qua phần mềm Kiểm Tra Tài Liệu để phát hiện đoạn trùng lặp còn sót và dấu hiệu nội dung AI trước khi nộp. Xem chi tiết các gói dịch vụ tại bảng giá hoặc liên hệ với đội ngũ KTTL nếu cần tư vấn thêm.