Trích dẫn preprint (arXiv, SSRN, bioRxiv) đúng chuẩn APA, IEEE
Preprint là bản thảo nghiên cứu được tác giả công bố công khai trên kho lưu trữ trực tuyến (arXiv, SSRN, bioRxiv, medRxiv…) trước hoặc trong khi chờ bình duyệt (peer review) tại một tạp chí khoa học. Theo APA Style 7th Edition (American Psychological Association, 2020), preprint được trích dẫn giống bài báo thông thường nhưng bắt buộc thêm mô tả [Preprint] sau tiêu đề để người đọc biết nội dung chưa qua thẩm định của tạp chí.
Cập nhật: tháng 8/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC
Preprint là gì và khác gì bài báo đã bình duyệt?
Preprint là bản thảo khoa học được tác giả tự đăng tải lên kho lưu trữ mở, công khai ngay lập tức mà không qua quy trình phản biện của tạp chí (peer review). Bài báo đã bình duyệt (peer-reviewed article) thì đã trải qua ít nhất một vòng thẩm định độc lập của các chuyên gia cùng lĩnh vực trước khi được chấp nhận đăng.
Ba kho preprint phổ biến nhất mà sinh viên, nghiên cứu sinh Việt Nam hay gặp:
- arXiv — ra mắt năm 1991 bởi Paul Ginsparg tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Los Alamos, chuyên về vật lý, toán học, khoa học máy tính; vượt mốc 2 triệu bài nộp vào tháng 12/2021 theo thông báo chính thức của arXiv.
- bioRxiv — ra mắt tháng 11/2013, vận hành bởi Cold Spring Harbor Laboratory (CSHL), chuyên về sinh học.
- medRxiv — ra mắt tháng 6/2019, hợp tác giữa CSHL, Đại học Yale và tạp chí BMJ, chuyên về y khoa và khoa học sức khỏe.
- SSRN (Social Science Research Network) — thành lập năm 1994, chuyên về kinh tế, luật, khoa học xã hội; được Elsevier mua lại năm 2016.
Theo APA Style (American Psychological Association, 2020), preprint là "bản thảo chưa qua bình duyệt chính thức" và phải được đánh dấu rõ ràng bằng mô tả
[Preprint]trong trích dẫn, khác với bài báo đã xuất bản trên tạp chí.
Khác biệt cốt lõi nằm ở độ tin cậy: nội dung preprint có thể còn sai sót, số liệu chưa được kiểm chứng độc lập, và bản thân tác giả có quyền chỉnh sửa nhiều lần sau khi đăng — điều không xảy ra với bài báo đã xuất bản chính thức.
Có nên trích dẫn preprint trong luận văn, luận án không?
Được phép trích dẫn preprint trong luận văn, luận án, nhưng phải ghi rõ đây là nguồn chưa qua bình duyệt và không nên dùng preprint làm nguồn duy nhất cho các luận điểm cốt lõi của đề tài.
Mức độ chấp nhận preprint khác nhau rõ rệt giữa các khối ngành:
| Khối ngành | Mức độ chấp nhận preprint | Ghi chú |
|---|---|---|
| Vật lý, Toán, Khoa học máy tính | Cao — arXiv gần như là kênh công bố chính | Nhiều hội nghị lớn (NeurIPS, ICML) chấp nhận preprint arXiv làm bằng chứng ưu tiên công bố |
| Kinh tế, Luật, Khoa học xã hội | Trung bình — SSRN phổ biến trong giai đoạn working paper | Vẫn ưu tiên trích dẫn bản đã xuất bản nếu có |
| Y Dược, Điều dưỡng | Thận trọng — cần ghi rõ "preprint, chưa bình duyệt" | ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors) khuyến cáo 2023 cho phép trích dẫn nhưng bắt buộc gắn nhãn preprint |
| Kỹ thuật, Công nghệ thông tin | Trung bình đến cao | Tùy hội đồng; nên ưu tiên bản đã qua peer review nếu tồn tại song song |
Với khối Y Dược, việc trích dẫn nghiên cứu y khoa chưa bình duyệt tiềm ẩn rủi ro cao hơn các ngành khác vì kết luận có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khuyến nghị lâm sàng — đây là lý do chuẩn trích dẫn Vancouver mà khối này dùng luôn yêu cầu minh bạch tuyệt đối về trạng thái bình duyệt của nguồn. Nếu học ngành kỹ thuật và cần quy tắc đánh số chi tiết cho toàn bộ tài liệu tham khảo, xem thêm chuẩn trích dẫn IEEE cho ngành kỹ thuật.
Cách trích dẫn preprint theo chuẩn APA 7
Trích dẫn preprint theo APA 7 giữ nguyên cấu trúc tác giả — năm — tiêu đề như bài báo thông thường, chỉ thêm mô tả [Preprint] và tên kho lưu trữ.
Công thức: Tác giả. (Năm). Tiêu đề bài viết [Preprint]. Tên kho lưu trữ. URL hoặc DOI
text
Nguyen, T. H., & Tran, V. A. (2023). Deep learning approaches for Vietnamese
text classification [Preprint]. arXiv. https://arxiv.org/abs/2301.xxxxx
Le, M. K. (2024). The impact of foreign direct investment on regional
inequality in Vietnam [Preprint]. SSRN. https://doi.org/10.2139/ssrn.xxxxxxxVới bioRxiv và medRxiv, cấu trúc tương tự nhưng thường có DOI riêng do CSHL cấp cho từng bản preprint:
text
Pham, Q. D. (2023). Genomic surveillance of dengue virus serotypes in
southern Vietnam [Preprint]. medRxiv. https://doi.org/10.1101/2023.xx.xx.xxxxxxxxBa lưu ý khi trích dẫn trong văn bản (in-text) theo APA: (1) trích dẫn preprint trong câu vẫn theo định dạng tác giả–năm thông thường, ví dụ "(Nguyen & Tran, 2023)"; (2) không cần ghi thêm chữ "preprint" trong ngoặc trích dẫn tại chỗ, vì mô tả này chỉ xuất hiện trong danh mục tham khảo; (3) nếu tài liệu bạn đang viết theo chuẩn trích dẫn tài liệu tham khảo APA, MLA, IEEE nói chung, preprint vẫn xếp theo thứ tự alphabet như các nguồn khác trong danh mục.
Cách trích dẫn preprint theo IEEE và Vancouver
IEEE và Vancouver dùng hệ thống đánh số, và cả hai đều yêu cầu ghi rõ trạng thái "preprint" hoặc "chưa xuất bản" ngay trong mục trích dẫn để tránh gây hiểu nhầm là bài đã bình duyệt.
Định dạng IEEE cho preprint:
text
[7] T. H. Nguyen and V. A. Tran, "Deep learning approaches for Vietnamese
text classification," arXiv, 2023. [Online]. Available: https://arxiv.org/abs/2301.xxxxxĐịnh dạng Vancouver (dùng phổ biến trong khối Y Dược) cho preprint:
text
7. Pham QD. Genomic surveillance of dengue virus serotypes in southern
Vietnam [Preprint]. medRxiv; 2023 [cited 2026 Aug 11]. Available from:
https://doi.org/10.1101/2023.xx.xx.xxxxxxxxKhác biệt quan trọng so với trích dẫn bài báo tạp chí thông thường: Vancouver yêu cầu thêm ngày truy cập ([cited YYYY Mon DD]) cho preprint, vì nội dung có thể được tác giả chỉnh sửa sau thời điểm bạn trích dẫn — điều không cần thiết với bài báo tạp chí đã xuất bản chính thức và cố định.
Preprint có nhiều phiên bản (v1, v2, v3) — trích dẫn bản nào?
Trích dẫn đúng phiên bản (version) bạn thực sự đọc, không mặc định trích bản mới nhất nếu bạn chưa đọc lại nội dung đã cập nhật.
arXiv, bioRxiv và medRxiv đều cho phép tác giả nộp nhiều phiên bản của cùng một preprint (v1, v2, v3…), mỗi phiên bản giữ nguyên số nhận dạng gốc nhưng có URL riêng để truy cập trực tiếp phiên bản cụ thể. Số liệu, kết luận hay thậm chí tiêu đề bài viết có thể thay đổi giữa các phiên bản.
Tình huống thực tế: một nghiên cứu sinh ngành Sinh học đọc bản v1 của một preprint trên bioRxiv vào tháng 3/2026, trích dẫn số liệu về tỷ lệ đột biến gen trong luận án. Đến tháng 6/2026 khi nộp luận án, tác giả gốc đã cập nhật lên v2 với số liệu đã sửa đổi đáng kể. Nếu không ghi rõ phiên bản v1 trong trích dẫn, hội đồng chấm không thể xác minh được số liệu bạn dùng có khớp với bản hiện tại trên bioRxiv hay không — đây là lỗi hay gặp khi sinh viên trích dẫn preprint mà không lưu lại URL phiên bản cụ thể.
Cách xử lý: luôn ghi rõ số phiên bản trong trích dẫn nếu kho lưu trữ hiển thị (ví dụ "v2" trong URL arXiv), và lưu lại bản PDF hoặc ảnh chụp màn hình của đúng phiên bản đã đọc để đối chiếu khi cần.
Preprint sau đó xuất bản chính thức — cập nhật trích dẫn thế nào?
Khi preprint bạn đã trích dẫn được xuất bản chính thức trên tạp chí, bắt buộc cập nhật trích dẫn sang bản đã bình duyệt trước khi nộp bài, không giữ nguyên trích dẫn bản preprint cũ.
Đây là sai lầm phổ biến nhất khi sinh viên, học viên dùng preprint: trích dẫn một bài trên arXiv hoặc SSRN từ giai đoạn viết đề cương, nhưng đến lúc nộp luận văn (thường cách nhau 6–12 tháng) bài đó đã được xuất bản chính thức trên tạp chí có bình duyệt — mà tác giả luận văn không kiểm tra lại.
Quy trình 4 bước kiểm tra và cập nhật trước khi nộp bài:
- Tra lại từng preprint đã trích dẫn trên Google Scholar bằng tên bài viết và tác giả, kiểm tra có bản "Published version" hay "Journal version" xuất hiện kèm bản preprint hay không.
- Đối chiếu nội dung hai bản — bản xuất bản chính thức có thể khác preprint về số liệu, kết luận, thậm chí tên đồng tác giả sau khi qua bình duyệt.
- Thay trích dẫn preprint bằng trích dẫn bài báo chính thức (bỏ mô tả
[Preprint], thêm tên tạp chí, số tập, số trang, DOI của bản xuất bản). - Chỉ giữ trích dẫn preprint nếu bài viết thực sự chưa từng được xuất bản chính thức tính đến thời điểm bạn nộp luận văn.
ICMJE Recommendations (cập nhật 2023) khuyến cáo tác giả bài báo y khoa phải chủ động kiểm tra và cập nhật trích dẫn preprint sang bản đã xuất bản chính thức nếu có, nhằm đảm bảo độc giả tiếp cận phiên bản đã qua thẩm định.
Rủi ro liêm chính học thuật khi lạm dụng preprint làm nguồn
Dùng quá nhiều preprint làm nguồn chính cho các luận điểm cốt lõi của luận văn làm giảm độ tin cậy học thuật của toàn bài, vì nội dung chưa qua kiểm chứng độc lập của chuyên gia cùng lĩnh vực.
Ba rủi ro cụ thể:
- Số liệu có thể bị rút hoặc sửa đổi lớn sau khi bình duyệt phát hiện lỗi phương pháp — nếu luận văn dựa hoàn toàn vào một con số từ preprint chưa qua kiểm chứng, kết luận của bạn có thể sụp đổ theo.
- Hội đồng chấm có thể đặt câu hỏi trực tiếp về việc vì sao dùng nguồn chưa bình duyệt cho luận điểm quan trọng, đặc biệt ở khối Y Dược và Khoa học tự nhiên — đây là câu hỏi phản biện thường gặp mà sinh viên nên chuẩn bị trước, tương tự cách chuẩn bị cho các câu hỏi phản biện khi bảo vệ luận văn.
- Nhầm lẫn giữa preprint và bài báo "ma" do AI bịa ra — cả hai đều là trường hợp nguồn chưa/không qua bình duyệt chính thức, nhưng preprint là thật và có thể truy xuất, còn trích dẫn do AI tạo ra có thể hoàn toàn không tồn tại; luôn kiểm chứng URL/DOI trước khi dùng, xem thêm cách nhận biết AI bịa tài liệu tham khảo.
Nguyên tắc an toàn: dùng preprint cho phần tổng quan tài liệu (literature review) để cập nhật xu hướng nghiên cứu mới nhất, nhưng ưu tiên nguồn đã bình duyệt cho các luận điểm làm nền tảng lập luận chính của luận văn.
Checklist trích dẫn preprint an toàn trước khi nộp bài
- [ ] Đã ghi rõ mô tả
[Preprint](APA) hoặc từ "preprint" (IEEE/Vancouver) trong mọi trích dẫn preprint - [ ] Đã ghi đúng số phiên bản (v1, v2…) nếu kho lưu trữ hiển thị nhiều phiên bản
- [ ] Đã tra lại Google Scholar để kiểm tra preprint có bản xuất bản chính thức hay chưa, cập nhật nếu có
- [ ] Không dùng preprint làm nguồn duy nhất cho luận điểm cốt lõi, đặc biệt với luận văn khối Y Dược
- [ ] Đã lưu URL/DOI cụ thể của từng preprint để hội đồng có thể truy xuất và đối chiếu
- [ ] Đã áp dụng nhất quán một chuẩn trích dẫn (APA, IEEE hoặc Vancouver) cho toàn bộ danh mục, kể cả phần preprint
Câu hỏi thường gặp
Preprint có được tính là tài liệu tham khảo hợp lệ trong luận văn không?
Có, preprint được tính là tài liệu tham khảo hợp lệ nếu được trích dẫn đúng chuẩn kèm mô tả rõ ràng "chưa qua bình duyệt". Tuy nhiên không nên dùng làm nguồn duy nhất cho các luận điểm nền tảng của đề tài, đặc biệt trong luận văn, luận án khối Y Dược.
Trích dẫn preprint có làm tăng nghi ngờ về chất lượng luận văn không?
Không, nếu dùng đúng mục đích — cập nhật xu hướng nghiên cứu mới nhất trong phần tổng quan tài liệu — và ghi rõ trạng thái preprint. Vấn đề chỉ phát sinh khi lạm dụng preprint cho luận điểm cốt lõi mà không có nguồn đã bình duyệt hỗ trợ.
Làm sao biết một bài trên arXiv hay SSRN là preprint chứ không phải bài đã xuất bản?
Kiểm tra trang chi tiết bài viết trên chính kho lưu trữ — arXiv, SSRN, bioRxiv đều hiển thị rõ trạng thái "Preprint" hoặc liên kết "Published version" nếu bài đã xuất bản chính thức trên tạp chí. Nếu không thấy liên kết này, khả năng cao bài vẫn đang ở dạng preprint.
Preprint có DOI không, lấy ở đâu?
Có. arXiv cấp DOI riêng cho từng bài từ năm 2017 trở đi (định dạng 10.48550/arXiv.xxxx.xxxxx); bioRxiv và medRxiv cấp DOI ngay khi đăng (định dạng 10.1101/...); SSRN cấp DOI qua hệ thống của Elsevier (định dạng 10.2139/ssrn.xxxxxxx). DOI luôn hiển thị ngay trên trang chi tiết bài viết.
Phần mềm kiểm tra đạo văn có phân biệt được preprint với bài đã xuất bản không?
Không trực tiếp. Phần mềm kiểm tra đạo văn như Kiểm Tra Tài Liệu đối chiếu văn bản để tìm đoạn trùng lặp giữa bài của bạn với các nguồn đã được lập chỉ mục, không tự động đánh giá một nguồn là preprint hay đã bình duyệt — việc kiểm tra trạng thái này cần bạn tự tra cứu trên kho lưu trữ gốc, tương tự cách đọc báo cáo kiểm tra trùng lặp chỉ cho biết tỷ lệ trùng văn bản.
Trích dẫn cùng một preprint hai lần — một lần bản v1, một lần bản v2 khi đã xuất bản — có được không?
Không nên. Nếu preprint đã có bản xuất bản chính thức, hãy thay toàn bộ trích dẫn (kể cả các lần trích dẫn trước đó trong bài) bằng bản đã xuất bản để đảm bảo tính nhất quán, trừ khi bạn cố ý so sánh sự khác biệt giữa hai phiên bản như một phần nội dung phân tích.
Tóm tắt
- Preprint là bản thảo nghiên cứu công khai trước khi qua bình duyệt; trích dẫn theo APA 7 cần thêm mô tả
[Preprint], theo IEEE/Vancouver cần ghi rõ từ "preprint". - Bốn kho preprint phổ biến: arXiv (1991), SSRN (1994, thuộc Elsevier từ 2016), bioRxiv (2013), medRxiv (2019).
- Mức độ chấp nhận preprint khác nhau theo khối ngành — thận trọng nhất ở Y Dược, cởi mở nhất ở Vật lý/Toán/Khoa học máy tính.
- Luôn ghi rõ số phiên bản (v1, v2…) và kiểm tra lại xem preprint đã có bản xuất bản chính thức trước khi nộp luận văn hay chưa.
- Không dùng preprint làm nguồn duy nhất cho luận điểm cốt lõi; ưu tiên cho phần tổng quan tài liệu.
Nguồn tham khảo: APA Style 7th Edition — American Psychological Association (2020); ICMJE Recommendations (cập nhật 2023); arXiv.org (thông báo chính thức, 2021); Cold Spring Harbor Laboratory — bioRxiv, medRxiv; SSRN/Elsevier (2016).
Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC — phần mềm kiểm tra đạo văn, trùng lặp cho sinh viên, giảng viên và các đơn vị đào tạo tại Việt Nam.