Trích dẫn nhiều tác giả: dùng "et al." đúng chuẩn APA, MLA, IEEE
"Et al." (viết tắt tiếng Latin của "et alii" — "và những người khác") dùng để rút gọn danh sách tác giả khi một tài liệu có nhiều đồng tác giả, nhưng ngưỡng số tác giả bắt đầu dùng "et al." khác nhau giữa từng chuẩn trích dẫn: APA 7 và MLA 9 áp dụng từ 3 tác giả trở lên, Chicago áp dụng từ 4 tác giả trở lên trong chú thích, còn Vancouver/ICMJE (Y Dược) chỉ áp dụng khi có từ 7 tác giả trở lên. Không có một "ngưỡng chung" cho mọi bài luận văn — ngưỡng phụ thuộc hoàn toàn vào chuẩn trích dẫn khoa/trường yêu cầu.
Cập nhật: tháng 8/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC
"Et al." là gì và vì sao mỗi chuẩn trích dẫn quy định khác nhau?
"Et al." là dạng viết tắt của cụm Latin "et alii" (giống đực), "et aliae" (giống cái) hoặc "et alia" (trung tính) — nghĩa đen là "và những người khác", dùng để thay thế phần còn lại của danh sách tác giả khi trích dẫn một tài liệu có nhiều đồng tác giả.
Mỗi chuẩn trích dẫn ra đời trong một cộng đồng học thuật khác nhau nên đặt ngưỡng khác nhau. APA phục vụ khoa học xã hội, nơi bài báo thường có 2-4 tác giả nên ngưỡng thấp (3+) đã đủ gọn câu. Y Dược theo Vancouver/ICMJE lại có bài báo đa trung tâm hàng chục tác giả, nên ngưỡng cao hơn (7+) mới hợp lý — áp ngưỡng 3 như APA sẽ khiến tên tác giả gần như luôn bị rút gọn, mất khả năng ghi nhận công đóng góp của nhóm nghiên cứu chính.
Một điểm sinh viên hay bỏ sót: "et al." chỉ rút gọn phần trích dẫn trong bài (in-text citation). Danh mục tài liệu tham khảo cuối bài có quy tắc liệt kê riêng, không dùng cùng ngưỡng — xem mục 2 và 4 bên dưới. Nguyên tắc chung khi trích dẫn, xem thêm cách trích dẫn tài liệu tham khảo đúng chuẩn.
Ngưỡng số tác giả dùng "et al." theo từng chuẩn trích dẫn
Bảng dưới đây tổng hợp ngưỡng chính thức của 5 chuẩn trích dẫn phổ biến nhất tại các trường đại học Việt Nam, dựa trên ấn bản mới nhất của từng chuẩn.
| Chuẩn | Ngưỡng dùng "et al." trong bài (in-text) | Ngưỡng liệt kê trong danh mục tham khảo | Nguồn |
|---|---|---|---|
| APA 7 | Từ 3 tác giả trở lên, dùng "et al." ngay từ lần trích đầu tiên | Liệt kê đủ tên tối đa 20 tác giả; từ 21 tác giả trở lên ghi 19 tác giả đầu, dấu "…", rồi tác giả cuối | Publication Manual of the APA, 7th ed. (American Psychological Association, 2020) |
| MLA 9 | Từ 3 tác giả trở lên | Từ 3 tác giả trở lên, ghi tác giả đầu + "et al." | MLA Handbook, 9th ed. (Modern Language Association, 2021) |
| Chicago (Notes-Bibliography) | Từ 4 tác giả trở lên trong chú thích (note) | Liệt kê đủ tối đa 10 tác giả; từ 11 trở lên ghi 7 tác giả đầu + "et al." | The Chicago Manual of Style, 17th ed. (University of Chicago Press, 2017) |
| Vancouver/ICMJE (Y Dược) | Không rút gọn trong bài (chỉ dùng số [1]) | Liệt kê 6 tác giả đầu, từ 7 tác giả trở lên thêm "et al." | Citing Medicine, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ — NLM (bản in lần 2, 2007), theo chuẩn hóa của ICMJE |
| IEEE | Không có ngưỡng cứng chính thức; thường ghi "và cộng sự"/"et al." khi liệt kê tên trong câu dẫn | Thường liệt kê đầy đủ tác giả; một số tạp chí kỹ thuật rút gọn khi quá nhiều tác giả, tùy quy định riêng | IEEE Reference Guide (2024) |
Điểm đáng chú ý nhất: APA đã thay đổi ngưỡng qua các phiên bản. APA 6 (2010) yêu cầu liệt kê đủ tên tới 5 tác giả ở lần trích đầu tiên, chỉ rút gọn từ lần trích thứ hai. APA 7 (2020) đơn giản hóa: từ 3 tác giả trở lên, dùng "et al." ngay từ lần đầu tiên. Tài liệu hướng dẫn cũ hoặc bài mẫu từ khóa trước rất có thể vẫn đang áp quy tắc APA 6 đã lỗi thời.
Cách trích dẫn trong bài (in-text) theo số lượng tác giả
Quy tắc trích dẫn trong bài thay đổi theo đúng số tác giả thực tế của tài liệu, không phụ thuộc vào việc tài liệu đó được trích lần thứ mấy (riêng với APA 7).
Theo chuẩn APA 7:
- 1 tác giả: (Nguyễn, 2023) hoặc Nguyễn (2023) khi viết trong câu
- 2 tác giả: (Nguyễn & Trần, 2023) trong ngoặc; Nguyễn và Trần (2023) khi viết trong câu — lưu ý dùng ký hiệu "&" trong ngoặc nhưng dùng chữ "và" khi tên tác giả nằm trong câu văn
- 3 tác giả trở lên: (Nguyễn et al., 2023) — áp dụng ngay từ lần trích đầu tiên, không phân biệt lần đầu hay lần sau
Theo chuẩn MLA 9:
- 1 tác giả: (Nguyễn 45) — số là số trang, không phải năm
- 2 tác giả: (Nguyễn and Trần 45)
- 3 tác giả trở lên: (Nguyễn et al. 45)
Theo chuẩn IEEE: không trích tên tác giả trong câu theo mặc định, chỉ dùng số thứ tự [1]. Khi cần nhấn mạnh trong câu văn (không bắt buộc), quy ước phổ biến là "Nguyễn và cộng sự [5] đề xuất..." — số [5] đã bao hàm đầy đủ thông tin ở danh mục tham khảo. Xem quy tắc đánh số đầy đủ trong bài chuẩn trích dẫn IEEE là gì? Hướng dẫn cho ngành kỹ thuật.
Tình huống hay gặp: hai tài liệu khác nhau đều có tác giả đầu là "Nguyễn" và cùng rút gọn thành "et al." — người đọc không phân biệt được đang nói tài liệu nào. APA 7 xử lý bằng cách liệt kê thêm tác giả thứ hai cho tới khi đủ phân biệt, ví dụ (Nguyễn, Trần, et al., 2023) và (Nguyễn, Lê, et al., 2023) — ngoại lệ duy nhất khiến APA 7 liệt kê hơn 1 tác giả dù nhóm có từ 3 tác giả trở lên.
Danh mục tài liệu tham khảo: liệt kê bao nhiêu tác giả là đủ?
Khác với trích dẫn trong bài, danh mục tài liệu tham khảo (reference list, bibliography, works cited) có xu hướng liệt kê đầy đủ hơn để người đọc tra cứu lại chính xác nguồn gốc.
APA 7 liệt kê đủ tên tối đa 20 tác giả. Từ 21 tác giả trở lên (thường gặp ở nghiên cứu đa trung tâm quy mô lớn), ghi 19 tác giả đầu, thêm dấu ba chấm "…", rồi tên tác giả cuối — không dùng "et al." trong trường hợp này. MLA 9 đơn giản hơn: từ 3 tác giả trở lên, Works Cited cũng chỉ ghi tác giả đầu kèm "et al.", giống hệt cách trích trong bài. Chicago (Notes-Bibliography) liệt kê đủ tối đa 10 tác giả trong Bibliography; vượt quá 10 thì ghi 7 tác giả đầu rồi thêm "et al.".
Vancouver (khối Y Dược) quy định: liệt kê 6 tác giả đầu, từ 7 tác giả trở lên ghi đủ 6 đầu rồi thêm "et al." — quy tắc thống nhất hầu hết tạp chí y khoa quốc tế áp dụng. Xem đầy đủ cách trích dẫn trong bài, lập danh mục và lỗi thường gặp trong bài chuẩn trích dẫn Vancouver là gì? Hướng dẫn cho luận văn Y Dược.
Theo Citing Medicine: The NLM Style Guide for Authors, Editors, and Publishers (bản in lần 2, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ — NLM, 2007): với bài báo có từ 7 tác giả trở lên, chỉ liệt kê 6 tác giả đầu tiên rồi thêm "et al."; nếu bài có từ 6 tác giả trở xuống, ghi đầy đủ tất cả. Đây là quy tắc được ICMJE chuẩn hóa và áp dụng thống nhất ở hầu hết tạp chí y khoa quốc tế.
Sắp xếp danh mục tham khảo khi nhiều tài liệu trùng tác giả đầu
Tình huống ít bài hướng dẫn tiếng Việt đề cập nhưng rất thường gặp ở luận văn trích nhiều bài cùng một nhóm nghiên cứu. APA 7 quy định thứ tự sắp xếp cụ thể (Publication Manual, American Psychological Association, 2020) như sau:
- Tài liệu một tác giả xếp trước tài liệu nhiều tác giả cùng họ đó — dù tài liệu nhiều tác giả xuất bản trước về mặt thời gian. Ví dụ: Nguyễn, A. (2022) xếp trước Nguyễn, A., & Trần, B. (2020).
- Trong nhóm cùng số tác giả, sắp theo năm xuất bản tăng dần — Nguyễn, A. (2019) xếp trước Nguyễn, A. (2023) nếu cùng một tác giả duy nhất.
- Nhiều tài liệu cùng tác giả đầu, khác đồng tác giả thứ hai — sắp theo thứ tự bảng chữ cái của tên đồng tác giả thứ hai, không theo năm. Ví dụ: Nguyễn, A., & Lê, C. (2023) xếp trước Nguyễn, A., & Trần, B. (2021) vì "Lê" đứng trước "Trần" trong bảng chữ cái, bất kể năm nào mới hơn.
- Cùng tác giả, cùng năm, nội dung khác nhau — thêm hậu tố chữ cái vào năm: (Nguyễn, 2023a) và (Nguyễn, 2023b), sắp xếp theo thứ tự bảng chữ cái của tiêu đề bài viết.
Sai lầm phổ biến nhất ở bước này là sinh viên sắp toàn bộ danh mục tham khảo chỉ theo năm xuất bản (mới nhất lên trước hoặc cũ nhất lên trước) mà bỏ qua quy tắc "một tác giả xếp trước nhiều tác giả cùng họ" — Word và Excel không tự động áp dụng được quy tắc học thuật này, phải rà thủ công.
"Và cộng sự" trong tiếng Việt — dùng đúng cách, khác gì "et al."
"Và cộng sự" là cách dịch tương đương phổ biến nhất của "et al." trong văn viết học thuật tiếng Việt, nhưng không có văn bản quy chuẩn quốc gia nào quy định ngưỡng bắt buộc dùng cụm này. Thông lệ phổ biến là áp đúng ngưỡng của chuẩn trích dẫn đang dùng: theo APA thì 3 tác giả trở lên, theo Vancouver (khối Y Dược) thì 7 tác giả trở lên.
Ba lỗi thường gặp: viết thừa "và các cộng sự" (chuẩn là "và cộng sự", không thêm "các" vì đã mang nghĩa số nhiều); viết tắt không chuẩn "và ctv" (phổ biến trong một số tạp chí Việt Nam giai đoạn trước nhưng không khuyến khích trong luận văn hiện nay); và trộn lẫn "và cộng sự" với "et al." trong cùng một bài — nên dùng nhất quán một cách xuyên suốt.
Sai lầm thường gặp khi trích dẫn nhiều tác giả
Từ thực tế rà soát danh mục tham khảo của luận văn, khóa luận, các lỗi sau lặp lại nhiều nhất bất kể chuẩn trích dẫn nào đang áp dụng.
- Áp ngưỡng APA 6 cũ trong khi khoa yêu cầu APA 7 — câu trích dẫn dài dòng không cần thiết, hoặc rút gọn quá sớm.
- Dùng "et al." trong danh mục tham khảo khi tài liệu chỉ có 2-3 tác giả — với APA 7, "et al." chỉ xuất hiện trong reference list khi tài liệu có từ 21 tác giả trở lên.
- In nghiêng "et al." hoặc bỏ sai dấu chấm — viết thường, không in nghiêng; có dấu chấm sau "al" (viết tắt của "alii"), không có dấu chấm sau "et" (từ Latin đầy đủ).
- Nhầm ngưỡng giữa các chuẩn khi luận văn liên ngành — ví dụ đề tài Kỹ thuật Y sinh trích cả tài liệu IEEE và Vancouver nhưng áp chung một ngưỡng "et al." cho cả hai nhóm nguồn.
- Sắp xếp danh mục chỉ theo năm, bỏ qua quy tắc "một tác giả xếp trước nhiều tác giả cùng họ" — xem mục trên.
Checklist áp dụng ngay trước khi nộp bài:
- [ ] Đã xác nhận chuẩn trích dẫn khoa/trường yêu cầu là APA 7 hay phiên bản khác trước khi áp ngưỡng "et al."
- [ ] Trích dẫn trong bài dùng đúng ngưỡng của chuẩn đang áp dụng (APA/MLA: 3+; Chicago note: 4+; Vancouver: không rút gọn trong bài)
- [ ] Danh mục tham khảo liệt kê đủ tên tác giả theo đúng ngưỡng riêng (không dùng chung ngưỡng với trích dẫn trong bài)
- [ ] Hai tài liệu khác nhau cùng rút gọn thành "X et al." đã được phân biệt bằng cách liệt kê thêm tác giả thứ hai (APA 7)
- [ ] "Et al." viết đúng: không in nghiêng, có dấu chấm sau "al", không có dấu chấm sau "et"
- [ ] Bài viết tiếng Việt dùng nhất quán "và cộng sự", không trộn với "et al." tùy hứng
- [ ] Danh mục tham khảo đã sắp xếp đúng quy tắc khi nhiều tài liệu trùng tác giả đầu
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu tác giả thì dùng "et al."?
Tùy chuẩn trích dẫn: APA 7 và MLA 9 áp dụng từ 3 tác giả trở lên ngay trong bài viết; Chicago áp dụng từ 4 tác giả trở lên trong chú thích; Vancouver/ICMJE (khối Y Dược) không rút gọn trong bài mà chỉ rút gọn trong danh mục tham khảo khi có từ 7 tác giả trở lên. Luôn kiểm tra quy định cụ thể của khoa/trường trước khi áp dụng.
"Et al." có in nghiêng không, có dấu chấm sau "al" không?
Không in nghiêng theo APA 7 vì đã là thuật ngữ học thuật thông dụng. Có dấu chấm sau "al" (viết tắt của "alii"), không có dấu chấm sau "et" (từ Latin đầy đủ). Viết đúng là "et al." không phải "et. al" hay "et al".
Trích dẫn 2 tác giả dùng "và" hay dấu "&"?
Theo APA 7, dùng dấu "&" khi tên tác giả nằm trong ngoặc đơn — ví dụ (Nguyễn & Trần, 2023) — và dùng chữ "và" khi tên tác giả xuất hiện trực tiếp trong câu văn — ví dụ "Nguyễn và Trần (2023) chỉ ra rằng...". Đây là quy tắc phân biệt ngữ cảnh, không phải lựa chọn tùy ý.
"Và cộng sự" có viết tắt thành "và ctv" được không?
Không nên dùng trong luận văn hiện nay. "Và ctv" từng phổ biến trong một số tạp chí Việt Nam giai đoạn trước nhưng không phải cách viết chuẩn quốc tế hóa. Nên viết đầy đủ "và cộng sự" trong bài tiếng Việt, hoặc giữ "et al." nếu viết bằng tiếng Anh — không trộn lẫn hai cách trong cùng một tài liệu.
Danh mục tham khảo cuối bài có được dùng "et al." để rút gọn không?
Có, nhưng ngưỡng khác với trích dẫn trong bài. APA 7 chỉ dùng dấu "…" (không phải "et al.") khi tài liệu có từ 21 tác giả trở lên trong danh mục tham khảo. MLA 9 dùng "et al." trong danh mục ngay từ 3 tác giả, giống hệt ngưỡng trong bài. Vancouver/ICMJE dùng "et al." trong danh mục từ 7 tác giả trở lên. Không áp dụng chung một ngưỡng cho cả trích dẫn trong bài lẫn danh mục tham khảo.
Nhiều tài liệu cùng tác giả đầu nhưng khác đồng tác giả, sắp xếp danh mục thế nào?
Theo APA 7, sắp xếp theo thứ tự bảng chữ cái của tên đồng tác giả thứ hai, không theo năm xuất bản. Ví dụ Nguyễn, A., & Lê, C. (2023) xếp trước Nguyễn, A., & Trần, B. (2021) vì "Lê" đứng trước "Trần" trong bảng chữ cái, dù tài liệu năm 2021 xuất bản sớm hơn.
IEEE có ngưỡng "et al." chính thức như APA không?
Không có ngưỡng cứng công bố chính thức như APA hay MLA. IEEE Reference Guide (2024) khuyến nghị liệt kê đầy đủ tác giả trong danh mục tham khảo; việc rút gọn tên tác giả trong câu dẫn (nếu có) thường theo quy ước riêng của từng tạp chí hoặc hội nghị, cần kiểm tra hướng dẫn cụ thể của nơi nộp bài.
Tóm tắt
- "Et al." (et alii — "và những người khác") rút gọn danh sách tác giả khi trích dẫn, nhưng ngưỡng áp dụng khác nhau giữa các chuẩn: APA 7/MLA 9 từ 3 tác giả, Chicago note từ 4, Vancouver/ICMJE từ 7.
- APA 7 (2020) thay đổi so với APA 6 (2010): dùng "et al." ngay từ lần trích đầu tiên, không cần liệt kê đủ tên trước.
- Danh mục tham khảo có ngưỡng liệt kê riêng, không dùng chung ngưỡng với trích dẫn trong bài.
- Hai tài liệu cùng rút gọn thành "X et al." cần phân biệt bằng cách liệt kê thêm tác giả thứ hai (APA 7).
- Sắp xếp danh mục khi trùng tác giả đầu: một tác giả trước nhiều tác giả, rồi theo bảng chữ cái tên đồng tác giả tiếp theo.
- "Và cộng sự" là bản dịch tiếng Việt chuẩn của "et al." — không viết thừa "các cộng sự" hay viết tắt "và ctv".
- Kiểm Tra Tài Liệu hỗ trợ rà soát trùng lặp và định dạng trích dẫn trước khi nộp bài.
Nguồn tham khảo: Publication Manual of the American Psychological Association, 7th ed. (2020); MLA Handbook, 9th ed. (Modern Language Association, 2021); The Chicago Manual of Style, 17th ed. (University of Chicago Press, 2017); Citing Medicine, NLM (bản in lần 2, 2007); IEEE Reference Guide (2024).
Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC — phần mềm kiểm tra đạo văn, trùng lặp, chính tả và nội dung AI cho sinh viên, giảng viên và các đơn vị đào tạo tại Việt Nam.