Trích dẫn báo cáo tài chính, thường niên chuẩn APA
Báo cáo tài chính (BCTC) và báo cáo thường niên của doanh nghiệp được trích dẫn theo APA 7 bằng cách dùng tên pháp lý của công ty làm tác giả tổ chức, kèm năm công bố, tên đầy đủ của báo cáo (có ghi rõ "đã kiểm toán" hay chưa) và địa chỉ truy cập — công thức: Tên công ty. (Năm). Tên báo cáo [Loại tài liệu]. URL. Ba điểm dễ sai nhất: nhầm tên thương hiệu với tên pháp lý, quên phân biệt bốn loại báo cáo tài chính khác nhau trong cùng một năm, và trích qua các trang tổng hợp (CafeF, Vietstock) thay vì nguồn công bố chính thức.
Cập nhật: tháng 9/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC
Vì sao trích dẫn báo cáo tài chính khó hơn trích sách hay bài báo?
Báo cáo tài chính và báo cáo thường niên không có tác giả cá nhân, thường xuất hiện dưới nhiều phiên bản trong cùng một năm (quý, bán niên, năm, đã soát xét, đã kiểm toán), và công ty thường được biết đến bằng tên thương hiệu khác với tên pháp lý ghi trên con dấu. Ba đặc điểm này khiến sinh viên khối Kinh tế, Tài chính, Kế toán trích sai nhiều nhất khi làm khóa luận phân tích doanh nghiệp.
Theo Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 (Quốc hội, có hiệu lực từ 1/1/2021), công ty đại chúng và tổ chức niêm yết có nghĩa vụ công bố thông tin định kỳ, trong đó báo cáo tài chính năm phải được kiểm toán bởi đơn vị kiểm toán độc lập trước khi công bố ra công chúng — đây là căn cứ pháp lý khiến "báo cáo tài chính đã kiểm toán" và "báo cáo tài chính tự lập" mang giá trị tham khảo khác nhau trong khóa luận.
Theo Thông tư 96/2020/TT-BTC (Bộ Tài chính, 2020) hướng dẫn công bố thông tin trên thị trường chứng khoán, công ty đại chúng phải công bố báo cáo tài chính năm đã kiểm toán trong một thời hạn cố định sau ngày kết thúc năm tài chính (thường trong vòng 90 ngày) — đây là mốc thời gian bạn nên đối chiếu nếu nghi ngờ báo cáo mình tải về có phải bản mới nhất hay chưa.
Ba vấn đề thực tế khi trích BCTC, báo cáo thường niên trong khóa luận:
- Tên thương hiệu khác tên pháp lý — ví dụ công ty được thị trường gọi bằng tên thương hiệu ngắn gọn, nhưng tên đăng ký trên báo cáo tài chính lại là tên pháp lý đầy đủ (Công ty Cổ phần..., Công ty TNHH...). APA yêu cầu dùng tên xuất hiện trên chính tài liệu bạn trích, không dùng tên thương hiệu quen thuộc để thay thế.
- Nhiều loại báo cáo cùng năm — BCTC quý, BCTC bán niên (soát xét), BCTC năm (kiểm toán) và báo cáo thường niên là bốn tài liệu khác nhau, dù cùng nói về một năm tài chính, nên không thể trích lẫn lộn.
- Trích qua trung gian thay vì nguồn gốc — sao chép số liệu từ trang tổng hợp tài chính rồi ghi nguồn như thể đã đọc trực tiếp báo cáo gốc là một dạng trích dẫn thứ cấp không khai báo, cùng nguyên tắc đã nêu trong bài trích dẫn số liệu thống kê GSO, World Bank, IMF.
Cách trích dẫn báo cáo tài chính đã kiểm toán theo APA 7
Với BCTC năm đã kiểm toán của công ty niêm yết, dùng đúng tên pháp lý làm tác giả, ghi rõ "đã kiểm toán" trong mô tả tài liệu để phân biệt với báo cáo tự lập:
text
Công ty Cổ phần ABC. (2025). Báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán năm 2024
[Báo cáo tài chính]. https://www.abc.com.vn/quan-he-co-dong/
Trích dẫn trong bài: (Công ty Cổ phần ABC, 2025)Với BCTC quý hoặc bán niên (thường chỉ soát xét, không kiểm toán toàn diện), ghi rõ loại kỳ báo cáo trong tiêu đề để hội đồng biết mức độ tin cậy của số liệu:
text
Công ty Cổ phần ABC. (2024). Báo cáo tài chính hợp nhất quý II năm 2024
(chưa kiểm toán) [Báo cáo tài chính]. https://www.abc.com.vn/quan-he-co-dong/Theo IEEE, cách trích tương tự một nguồn trực tuyến có tổ chức là tác giả:
text
[7] Công ty Cổ phần ABC, "Báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán năm 2024,"
2025. [Online]. Available: https://www.abc.com.vn/quan-he-co-dong/.Một điểm sinh viên hay bỏ sót: từ Quyết định 345/QĐ-BTC (Bộ Tài chính, 16/3/2020) phê duyệt Đề án áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) tại Việt Nam theo lộ trình ba giai đoạn, một số doanh nghiệp lớn đã bắt đầu công bố song song hai bộ báo cáo — theo Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) và theo IFRS. Nếu khóa luận dùng số liệu từ bộ báo cáo IFRS, cần ghi rõ trong mô tả tài liệu (ví dụ "[Báo cáo tài chính theo IFRS]") vì hai bộ số liệu có thể chênh lệch đáng kể ở các chỉ số như lợi nhuận, giá trị tài sản.
Trích dẫn báo cáo thường niên (annual report) khác báo cáo tài chính thế nào?
Báo cáo thường niên là tài liệu tổng hợp, bao gồm cả số liệu tài chính lẫn phần thông điệp của ban lãnh đạo, chiến lược kinh doanh, báo cáo phát triển bền vững — khác với báo cáo tài chính vốn chỉ gồm bảng biểu kế toán và thuyết minh.
text
Công ty Cổ phần ABC. (2025). Báo cáo thường niên năm 2024 [Báo cáo thường niên].
https://www.abc.com.vn/quan-he-co-dong/bao-cao-thuong-nien/Khi chỉ trích một phần cụ thể của báo cáo thường niên (ví dụ "Thông điệp Chủ tịch Hội đồng quản trị" hoặc "Báo cáo phát triển bền vững"), nên ghi rõ tên phần đó trong ngoặc vuông thay vì trích cả báo cáo, giúp người đọc tìm đúng đoạn bạn tham khảo:
text
Công ty Cổ phần ABC. (2025). Báo cáo thường niên năm 2024, mục "Báo cáo phát
triển bền vững" [Báo cáo thường niên]. https://www.abc.com.vn/...APA Style 7th Edition (American Psychological Association, 2020) quy định: khi nguồn là một tổ chức, tên tổ chức đứng ở vị trí tác giả cả trong trích dẫn tại chỗ lẫn danh mục tham khảo — nguyên tắc này áp dụng cho mọi tài liệu công ty tự công bố, kể cả báo cáo thường niên không có tên người viết cụ thể.
Trích dẫn bản cáo bạch (prospectus) khi phân tích IPO, niêm yết mới
Bản cáo bạch (prospectus) là tài liệu công ty công bố trước khi chào bán chứng khoán ra công chúng hoặc niêm yết lần đầu (IPO), thường dùng trong khóa luận phân tích định giá cổ phiếu hoặc nghiên cứu về thị trường vốn.
text
Công ty Cổ phần ABC. (2024). Bản cáo bạch chào bán cổ phiếu ra công chúng
[Bản cáo bạch]. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.Khác với BCTC được công bố định kỳ hằng năm, bản cáo bạch chỉ công bố một lần tại thời điểm phát hành hoặc niêm yết, nên không cần ghi kỳ báo cáo — nhưng cần ghi rõ cơ quan tiếp nhận hồ sơ (thường là Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, viết tắt UBCKNN) vì đây là nơi lưu trữ và công bố chính thức bản cáo bạch, tương tự vai trò cơ quan ban hành trong nguyên tắc trích dẫn văn bản pháp luật.
Trích dẫn báo cáo của công ty chưa niêm yết và công ty nước ngoài
Công ty chưa niêm yết trên HOSE, HNX hoặc UPCoM không bắt buộc công bố thông tin ra công chúng như công ty đại chúng, nên báo cáo tài chính của nhóm này thường chỉ có thể tiếp cận qua ba kênh: xin trực tiếp từ công ty (khi thực tập, khảo sát), cổng thông tin đăng ký doanh nghiệp quốc gia (chỉ có báo cáo tóm tắt nộp thuế), hoặc dữ liệu tổng hợp có thu phí — trường hợp này nên áp dụng nguyên tắc trích dẫn tài liệu nội bộ doanh nghiệp nếu tài liệu chưa công bố rộng rãi.
Với công ty nước ngoài niêm yết tại Mỹ, nguồn chính thức tương đương BCTC đã kiểm toán là báo cáo 10-K (báo cáo thường niên bắt buộc theo quy định của U.S. Securities and Exchange Commission), công bố công khai qua hệ thống SEC EDGAR (Electronic Data Gathering, Analysis, and Retrieval):
text
Apple Inc. (2024). Annual report (Form 10-K) for fiscal year 2024
[Financial statement]. U.S. Securities and Exchange Commission.
https://www.sec.gov/cgi-bin/browse-edgarBảng so sánh các loại báo cáo doanh nghiệp và cách trích dẫn
| Loại tài liệu | Tần suất công bố | Có kiểm toán? | Nơi công bố chính thức | Ghi chú khi trích dẫn |
|---|---|---|---|---|
| BCTC quý | 4 lần/năm | Không | Website công ty, HOSE/HNX/VNX | Ghi rõ "quý mấy", không kiểm toán |
| BCTC bán niên | 2 lần/năm | Soát xét (không phải kiểm toán toàn diện) | Website công ty, sở giao dịch | Ghi rõ "đã soát xét" |
| BCTC năm | 1 lần/năm | Có, bắt buộc với công ty đại chúng | Website công ty, UBCKNN | Ghi rõ "đã kiểm toán" |
| Báo cáo thường niên | 1 lần/năm | Phần tài chính có kiểm toán, phần còn lại không | Website công ty (mục Quan hệ cổ đông) | Khác BCTC, gồm cả chiến lược, phát triển bền vững |
| Bản cáo bạch | Một lần, khi IPO/niêm yết | Không áp dụng khái niệm kiểm toán định kỳ | UBCKNN, sở giao dịch | Không có kỳ báo cáo, ghi rõ mục đích phát hành |
| 10-K (công ty Mỹ) | 1 lần/năm | Có, bắt buộc theo SEC | SEC EDGAR | Tương đương BCTC năm đã kiểm toán tại Việt Nam |
Tình huống thực tế của sinh viên khối Kinh tế, Tài chính
Từ thực tế rà soát danh mục tham khảo của khóa luận phân tích tài chính doanh nghiệp, năm tình huống sau lặp lại nhiều nhất:
Tình huống 1 — Dùng tên thương hiệu thay tên pháp lý trong danh mục tham khảo. Sinh viên ghi "Tên thương hiệu. (2025). Báo cáo tài chính..." trong khi báo cáo gốc ghi tên pháp lý đầy đủ dạng "Công ty Cổ phần...". Cách xử lý: luôn copy chính xác tên xuất hiện ở trang bìa báo cáo, có thể ghi tên thương hiệu trong ngoặc lần đầu xuất hiện ở thân bài để người đọc dễ nhận diện, nhưng danh mục tham khảo phải dùng tên pháp lý.
Tình huống 2 — Trích số liệu từ trang tổng hợp tài chính (CafeF, Vietstock, cophieu68) rồi ghi nguồn như đã đọc BCTC gốc. Đây là lỗi trích dẫn thứ cấp không khai báo — nếu chưa vào thẳng website công ty hoặc sở giao dịch để đối chiếu, phải ghi rõ "dẫn theo [tên trang tổng hợp]" thay vì trích như đã đọc bản gốc.
Tình huống 3 — Trộn số liệu BCTC quý (chưa kiểm toán) với BCTC năm (đã kiểm toán) mà không phân biệt trong bài. Khi so sánh biến động qua các quý, cần ghi rõ từng số liệu lấy từ báo cáo kỳ nào, vì số liệu quý có thể được điều chỉnh khi hợp nhất vào báo cáo năm.
Tình huống 4 — Không phân biệt số liệu theo VAS và theo IFRS khi công ty công bố song song hai bộ báo cáo. Chọn một chuẩn nhất quán cho toàn bộ phần phân tích, ghi rõ chuẩn đang dùng ngay trong tên tài liệu trích dẫn.
Tình huống 5 — Không ghi ngày truy cập cho báo cáo tải từ website công ty. Khác với sách in, báo cáo tài chính trên website công ty có thể bị thay thế bằng bản đính chính (restated) nếu phát hiện sai sót sau công bố; ghi ngày truy cập giúp hội đồng biết bạn dùng đúng phiên bản nào.
Checklist áp dụng ngay trước khi nộp khóa luận:
- [ ] Đã dùng đúng tên pháp lý (không phải tên thương hiệu) làm tác giả trong danh mục tham khảo
- [ ] Mỗi báo cáo trích dẫn đều ghi rõ loại kỳ (quý/bán niên/năm) và tình trạng kiểm toán
- [ ] Không trích qua trang tổng hợp (CafeF, Vietstock...) như thể đã đọc bản gốc; nếu có, ghi rõ "dẫn theo"
- [ ] Số liệu theo VAS và IFRS (nếu công ty công bố song song) không bị trộn lẫn trong cùng một bảng phân tích
- [ ] Đã ghi ngày truy cập cho mọi báo cáo tải từ website công ty, phòng trường hợp có bản đính chính sau này
- [ ] Bản cáo bạch (nếu có) được ghi rõ cơ quan tiếp nhận hồ sơ, không nhầm với BCTC định kỳ
Quy trình 4 bước xử lý báo cáo tài chính khi viết khóa luận
- Xác định đúng nguồn công bố chính thức — ưu tiên mục "Quan hệ cổ đông" (Investor Relations) trên website công ty, hoặc trang công bố thông tin của HOSE/HNX/VNX, thay vì Google tìm bản PDF trôi nổi không rõ nguồn.
- Kiểm tra tình trạng kiểm toán ngay trên trang bìa báo cáo (có chữ ký và con dấu đơn vị kiểm toán độc lập hay chỉ là bản công ty tự lập).
- Ghi lại đầy đủ bốn yếu tố ngay khi tải: tên pháp lý công ty, năm, loại báo cáo (kỳ + tình trạng kiểm toán), và URL — tránh phải quay lại tìm khi đã gần hạn nộp.
- Đối chiếu lại một lần trước khi nộp xem công ty có công bố bản đính chính (restated) cho báo cáo bạn đã trích hay chưa, đặc biệt với số liệu quý gần nhất.
Câu hỏi thường gặp
Báo cáo tài chính chưa kiểm toán có được trích dẫn trong khóa luận không?
Có, nhưng phải ghi rõ "chưa kiểm toán" hoặc "đã soát xét" trong mô tả tài liệu để hội đồng biết mức độ tin cậy của số liệu. Với các chỉ số tài chính quan trọng dùng làm căn cứ kết luận, nên ưu tiên số liệu từ BCTC năm đã kiểm toán thay vì BCTC quý chưa kiểm toán.
Trích dẫn số liệu từ CafeF hoặc Vietstock có được không, hay bắt buộc vào thẳng website công ty?
Nên vào thẳng website công ty hoặc sở giao dịch chứng khoán để lấy bản gốc. Nếu chỉ có thể tiếp cận qua trang tổng hợp, phải ghi rõ đây là trích dẫn thứ cấp (dẫn theo) thay vì trích như đã đọc trực tiếp báo cáo gốc, tương tự nguyên tắc trong bài trích dẫn thứ cấp là gì.
Bản cáo bạch (prospectus) trích dẫn khác báo cáo thường niên ở điểm nào?
Bản cáo bạch chỉ công bố một lần tại thời điểm phát hành hoặc niêm yết, không có kỳ báo cáo định kỳ như báo cáo thường niên; khi trích dẫn cần ghi rõ mục đích phát hành và cơ quan tiếp nhận hồ sơ (thường là Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) thay vì ghi năm tài chính như báo cáo thường niên.
Công ty chưa niêm yết thì lấy báo cáo tài chính ở đâu để trích dẫn?
Công ty chưa niêm yết không bắt buộc công bố thông tin ra công chúng, nên cần xin trực tiếp từ công ty (thường trong quá trình thực tập, khảo sát) và trích theo nguyên tắc tài liệu nội bộ, chưa xuất bản, ghi rõ phòng ban cung cấp và có xin phép bằng văn bản nếu số liệu nhạy cảm.
Trích báo cáo 10-K của công ty Mỹ có khác báo cáo tài chính công ty Việt Nam không?
Về nguyên tắc trích dẫn thì giống nhau — dùng tên công ty làm tác giả tổ chức, ghi loại báo cáo và năm. Điểm khác là 10-K công bố qua hệ thống SEC EDGAR của Mỹ thay vì UBCKNN hay HOSE/HNX/VNX của Việt Nam, và nên giữ nguyên thuật ngữ "Form 10-K" trong tên tài liệu trích dẫn để người đọc quốc tế nhận diện đúng loại báo cáo.
Nếu cùng một công ty được trích nhiều năm liên tiếp trong khóa luận thì liệt kê thế nào?
Mỗi năm báo cáo là một mục riêng trong danh mục tham khảo, phân biệt bằng năm công bố trong ngoặc (ví dụ: Công ty Cổ phần ABC, 2023, 2024, 2025); khi trích trong bài, dùng định dạng (Công ty Cổ phần ABC, 2023, 2024, 2025) nếu cùng nhắc đến nhiều năm trong một câu, hoặc tách riêng theo từng đoạn phân tích tương ứng với từng năm.
Có cần kiểm tra đạo văn khi tổng hợp số liệu từ nhiều báo cáo tài chính không?
Có. Dù số liệu là công khai, phần diễn giải, phân tích và nhận định đi kèm nếu sao chép nguyên văn từ báo cáo thường niên hoặc từ bài phân tích tài chính khác vẫn bị tính là đoạn trùng lặp khi quét qua phần mềm kiểm tra đạo văn — nên diễn giải lại bằng ngôn ngữ của mình, chỉ giữ nguyên các con số và thuật ngữ bắt buộc.
Tóm tắt
- Dùng tên pháp lý công ty (không phải tên thương hiệu) làm tác giả tổ chức khi trích BCTC, báo cáo thường niên theo APA 7.
- Bốn loại báo cáo khác nhau trong cùng một năm (BCTC quý, bán niên, năm, báo cáo thường niên) cần ghi rõ loại kỳ và tình trạng kiểm toán, không trích lẫn lộn.
- Theo Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 và Thông tư 96/2020/TT-BTC, công ty đại chúng phải công bố BCTC năm đã kiểm toán trong một thời hạn cố định — luôn kiểm tra đây có phải bản mới nhất trước khi nộp bài.
- Bản cáo bạch chỉ công bố một lần khi IPO/niêm yết, khác cơ chế định kỳ của BCTC và báo cáo thường niên.
- Công ty nước ngoài niêm yết tại Mỹ dùng báo cáo 10-K qua hệ thống SEC EDGAR, tương đương BCTC năm đã kiểm toán ở Việt Nam.
- Luôn vào thẳng nguồn công bố chính thức (website công ty, HOSE/HNX/VNX, UBCKNN, SEC EDGAR), tránh trích qua trang tổng hợp như đã đọc bản gốc, và kiểm tra trùng lặp trước khi nộp bằng Kiểm Tra Tài Liệu.
Nguồn tham khảo: APA Style 7th Edition — American Psychological Association (2020); Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 (Quốc hội); Thông tư 96/2020/TT-BTC (Bộ Tài chính); Quyết định 37/2020/QĐ-TTg (Thủ tướng Chính phủ, thành lập Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam); Quyết định 345/QĐ-BTC (Bộ Tài chính, 2020, Đề án áp dụng IFRS tại Việt Nam); U.S. Securities and Exchange Commission — hệ thống SEC EDGAR.
Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu (Metis JSC) — phần mềm kiểm tra đạo văn, trùng lặp, chính tả và nội dung AI cho sinh viên, giảng viên và các đơn vị đào tạo tại Việt Nam.