Cách trích dẫn tiêu chuẩn kỹ thuật TCVN, ISO trong đồ án, khóa luận kỹ thuật ​

Trích dẫn tiêu chuẩn kỹ thuật là việc ghi rõ số hiệu, năm ban hành và cơ quan ban hành của một TCVN (Tiêu chuẩn Việt Nam) hoặc ISO (tiêu chuẩn quốc tế) khi dùng tiêu chuẩn đó làm căn cứ thiết kế, tính toán trong đồ án, khóa luận. Khác với sách hay bài báo, tiêu chuẩn kỹ thuật không có "tác giả cá nhân" mà dùng chính số hiệu (ví dụ TCVN 5574:2018, ISO 9001:2015) làm định danh trích dẫn — sai một ký tự trong số hiệu là trích dẫn sai tiêu chuẩn hoàn toàn.

Cập nhật: tháng 8/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu, Metis JSC

Trích dẫn tiêu chuẩn kỹ thuật khác gì trích dẫn tài liệu thông thường? ​

Tiêu chuẩn kỹ thuật là văn bản do một tổ chức tiêu chuẩn hóa (không phải cá nhân) biên soạn và công bố, quy định các yêu cầu, thông số hoặc phương pháp thử nghiệm áp dụng thống nhất cho một lĩnh vực kỹ thuật. Vì không có tác giả cá nhân, vị trí "tác giả" trong trích dẫn được thay bằng tên tổ chức ban hành — nguyên tắc này giống cách xử lý nguồn không có tác giả cá nhân ở các loại tài liệu khác.

Một tiêu chuẩn kỹ thuật được định danh duy nhất bằng ba yếu tố: tiền tố tổ chức (TCVN, ISO, ISO/IEC…), số hiệu tiêu chuẩn, và năm ban hành hoặc soát xét gần nhất — ví dụ TCVN 5574:2018 nghĩa là tiêu chuẩn Việt Nam số 5574, phiên bản soát xét năm 2018.

Điểm khác biệt quan trọng nhất so với sách hay bài báo: một tiêu chuẩn có thể được soát xét (revise) nhiều lần, và mỗi lần soát xét mang năm khác nhau dù cùng số hiệu gốc. TCVN 5574:2012 và TCVN 5574:2018 là hai phiên bản khác nhau của cùng một tiêu chuẩn kết cấu bê tông — dùng nhầm phiên bản cũ trong đồ án tính toán kết cấu là lỗi kỹ thuật nghiêm trọng, không chỉ là lỗi trích dẫn hình thức.

Hệ thống ký hiệu TCVN và ISO: đọc đúng số hiệu trước khi trích ​

Tại Việt Nam, TCVN do cơ quan tiêu chuẩn hóa quốc gia biên soạn và công bố theo Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật số 68/2006/QH11 (Quốc hội, 2006), dưới sự quản lý nhà nước của Bộ Khoa học và Công nghệ. ISO (International Organization for Standardization) là tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế, hiện có hơn 24.000 tiêu chuẩn quốc tế được ban hành với sự tham gia của hơn 160 quốc gia thành viên (ISO, 2024).

Tiêu chíTCVNISO
Cơ quan ban hànhCơ quan tiêu chuẩn hóa quốc gia Việt Nam (STAMEQ), Bộ Khoa học và Công nghệInternational Organization for Standardization (Geneva, Thụy Sĩ)
Cấu trúc số hiệuTCVN + số thứ tự : năm soát xétISO + số thứ tự : năm soát xét
Ví dụ thực tếTCVN 5574:2018 (Kết cấu bê tông và bê tông cốt thép)ISO 9001:2015 (Hệ thống quản lý chất lượng)
Tiêu chuẩn liên ngành CNTTThường ký hiệu TCVN ISO/IECISO/IEC (đồng ban hành với International Electrotechnical Commission)
Nơi tra cứu chính thứcCổng thông tin TCVN (tcvn.gov.vn)Kho tiêu chuẩn ISO (iso.org/store), mua bản đầy đủ

Một điểm đáng chú ý cho sinh viên khối kỹ thuật, CNTT: nhiều TCVN không phải văn bản do Việt Nam tự soạn mà là bản chấp nhận tương đương (identical adoption) của một ISO gốc, ký hiệu bằng cách ghép cả hai tiền tố — ví dụ TCVN ISO 9001:2015 chính là bản dịch chính thức, tương đương hoàn toàn nội dung của ISO 9001:2015. Khi trích dẫn loại này, nên ghi cả hai số hiệu (TCVN ISO 9001:2015, tương đương ISO 9001:2015) để người đọc nhận ra ngay nguồn gốc quốc tế của tiêu chuẩn.

Cách trích dẫn TCVN, ISO theo từng chuẩn học thuật ​

Cũng như các loại tài liệu khác, tiêu chuẩn kỹ thuật cần trích theo đúng chuẩn học thuật mà khoa/trường quy định (APA hoặc IEEE là hai chuẩn phổ biến nhất cho khối kỹ thuật) — xem nguyên tắc chung tại bài cách trích dẫn tài liệu tham khảo đúng chuẩn.

Trích dẫn TCVN, ISO theo chuẩn APA ​

Với APA, vị trí "tác giả" thay bằng tên cơ quan ban hành viết đầy đủ, năm là năm soát xét ghi trong số hiệu.

Mẫu: Cơ quan ban hành. (Năm). Tên tiêu chuẩn (Số hiệu). Nơi xuất bản.

Ví dụ TCVN: Bộ Khoa học và Công nghệ. (2018). Kết cấu bê tông và bê tông cốt thép — Tiêu chuẩn thiết kế (TCVN 5574:2018). Hà Nội.

Ví dụ ISO: International Organization for Standardization. (2015). Quality management systems — Requirements (ISO 9001:2015). Geneva, Switzerland.

Trích dẫn TCVN, ISO theo chuẩn IEEE ​

Khối kỹ thuật, CNTT thường dùng IEEE — xem quy tắc đánh số đầy đủ tại bài chuẩn trích dẫn IEEE cho ngành kỹ thuật. Với tiêu chuẩn kỹ thuật, IEEE dùng mẫu riêng, ngắn gọn hơn APA vì không yêu cầu nơi xuất bản.

Mẫu: [Số] Cơ quan ban hành, Tên tiêu chuẩn, Số hiệu, Năm.

Ví dụ: [5] Bộ Khoa học và Công nghệ, Kết cấu bê tông và bê tông cốt thép — Tiêu chuẩn thiết kế, TCVN 5574:2018, 2018.

Ví dụ: [6] ISO, Information security management systems — Requirements, ISO/IEC 27001:2022, 2022.

Trích dẫn trong bài (in-text) cho cả hai chuẩn ​

Khi nhắc đến tiêu chuẩn trong thân bài, người viết thường trích trực tiếp số hiệu thay vì tên đầy đủ để tránh câu văn quá dài.

  • APA: "Kết cấu được tính toán theo TCVN 5574:2018."
  • IEEE: "Kết cấu được tính toán theo tiêu chuẩn thiết kế [5]."
  • Khi so sánh hai phiên bản: "So với TCVN 5574:2012, phiên bản TCVN 5574:2018 điều chỉnh hệ số an toàn cho cấu kiện chịu uốn."

Tình huống thực tế của sinh viên khối kỹ thuật Việt Nam ​

Từ thực tế rà soát đồ án, khóa luận khối kỹ thuật, ba tình huống sau lặp lại thường xuyên nhất khi sinh viên trích dẫn tiêu chuẩn kỹ thuật.

Tình huống 1 — Đồ án xây dựng dùng tiêu chuẩn đã hết hiệu lực soát xét. Sinh viên tải file TCVN 5574:2012 từ một diễn đàn cũ, không kiểm tra đã có bản soát xét TCVN 5574:2018 với hệ số tính toán khác. Hội đồng phản biện dễ dàng phát hiện qua bảng hệ số không khớp — luôn kiểm tra phiên bản mới nhất tại cổng tra cứu chính thức trước khi trích dẫn.

Tình huống 2 — Đồ án CNTT trộn lẫn ISO gốc và bản TCVN tương đương trong cùng một danh mục. Ví dụ vừa ghi "ISO/IEC 27001:2022" ở chương 2, vừa ghi "TCVN ISO/IEC 27001:2022" ở chương 4 như thể hai tiêu chuẩn khác nhau — cần chọn một cách ghi thống nhất xuyên suốt, ưu tiên bản TCVN nếu đồ án nộp cho trường tại Việt Nam.

Tình huống 3 — Trích dẫn tiêu chuẩn nhưng không ghi số hiệu, chỉ ghi tên chung chung. Ví dụ chỉ viết "theo tiêu chuẩn thiết kế kết cấu bê tông hiện hành" mà không nêu TCVN 5574:2018 — hội đồng không thể xác minh sinh viên có thực sự tra đúng văn bản hay chỉ nghe nói lại; đây là lỗi khiến điểm phần cơ sở lý thuyết bị trừ dù tính toán đúng.

Sai lầm thường gặp và checklist trước khi nộp bài ​

  • Ghi sai số hiệu hoặc năm soát xét. Số hiệu tiêu chuẩn phải chép chính xác từng ký tự, không viết tắt hay đảo vị trí — TCVN 5574:2018 và TCVN 5574:2012 là hai tài liệu tham chiếu khác nhau về mặt nội dung kỹ thuật.
  • Dùng tiêu chuẩn đã bị thay thế mà không biết. Tiêu chuẩn kỹ thuật được soát xét định kỳ; nên tra cứu tình trạng hiệu lực trước khi đưa vào đồ án, tương tự nguyên tắc kiểm tra hiệu lực áp dụng cho trích dẫn văn bản pháp luật.
  • Trộn tiêu chuẩn TCVN và ISO gốc không nhất quán trong cùng một danh mục. Nếu đồ án đã chọn dùng bản TCVN tương đương, không nên xen lẫn trích dẫn bản ISO gốc cho cùng nội dung.
  • Sao chép nguyên văn điều khoản tiêu chuẩn dài mà không diễn giải hay ghi rõ nguồn. Dù tiêu chuẩn là văn bản công khai, sao chép nguyên trang mà không trích dẫn vẫn bị tính là đoạn trùng lặp khi quét qua phần mềm kiểm tra đạo văn.
  • Lấy tiêu chuẩn từ nguồn không chính thống (diễn đàn, file scan cũ). Các bản trôi nổi trên mạng thường thiếu trang cuối, sai số hiệu hoặc là bản dự thảo chưa chính thức — luôn đối chiếu lại với cổng tra cứu chính thức trước khi trích dẫn vào đồ án.

Checklist rà soát trích dẫn tiêu chuẩn kỹ thuật trước khi nộp bài:

  • [ ] Số hiệu và năm soát xét ghi chính xác, đã đối chiếu với bản mới nhất tại nguồn chính thức
  • [ ] Đã kiểm tra tiêu chuẩn còn hiệu lực, không dùng bản đã bị thay thế
  • [ ] Cách ghi TCVN/ISO thống nhất xuyên suốt đồ án, không trộn hai kiểu ghi cho cùng một tiêu chuẩn
  • [ ] Mọi tiêu chuẩn được trích dẫn trong bài đều có mục tương ứng trong danh mục tài liệu tham khảo
  • [ ] Đoạn trích nguyên văn điều khoản tiêu chuẩn (nếu có) đã ghi rõ nguồn, không sao chép mà bỏ trích dẫn
  • [ ] Đã chạy kiểm tra trùng lặp toàn bộ đồ án trước khi nộp bản cuối

Nơi tra cứu tiêu chuẩn TCVN, ISO hợp pháp ​

Tra cứu đúng nguồn không chỉ giúp trích dẫn chính xác mà còn đảm bảo sinh viên dùng đúng phiên bản tiêu chuẩn còn hiệu lực.

Nguồn tra cứuNội dung cung cấpChi phí
Cổng thông tin TCVN (tcvn.gov.vn)Danh mục, tình trạng hiệu lực của TCVN; một số tiêu chuẩn cho xem toàn vănMiễn phí tra cứu danh mục
Kho tiêu chuẩn ISO (iso.org/store)Toàn văn ISO gốc, xem trước phần mục lục và phạm vi áp dụngTrả phí mua bản đầy đủ
Thư viện trường đại học khối kỹ thuậtNhiều trường mua sẵn bộ TCVN, ISO cho sinh viên tra cứu tại chỗMiễn phí cho sinh viên trường
Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt NamBán bản in, bản PDF chính thức các TCVNTrả phí theo tiêu chuẩn

Với dữ liệu, dataset dùng kèm tiêu chuẩn để kiểm định trong đồ án (ví dụ dữ liệu thử nghiệm vật liệu theo TCVN), quy tắc trích dẫn có phần khác — xem thêm bài trích dẫn dữ liệu nghiên cứu (dataset) và phần mềm trong luận văn. Nếu danh mục tài liệu tham khảo của đồ án có cả sách, bài báo, website lẫn tiêu chuẩn kỹ thuật, nên dùng phần mềm quản lý trích dẫn để giữ định dạng nhất quán — xem so sánh Zotero, Mendeley và EndNote, dù phần lớn công cụ này chưa hỗ trợ sẵn kiểu tiêu chuẩn kỹ thuật và cần nhập tay.

Câu hỏi thường gặp ​

TCVN và ISO khác nhau ở điểm nào khi trích dẫn? ​

TCVN là tiêu chuẩn quốc gia Việt Nam do cơ quan tiêu chuẩn hóa trong nước ban hành, còn ISO là tiêu chuẩn quốc tế. Nhiều TCVN là bản chấp nhận tương đương của ISO gốc, ký hiệu bằng cách ghép hai tiền tố (TCVN ISO...) — khi trích dẫn cần chọn nhất quán một cách ghi cho cùng một tiêu chuẩn trong toàn bộ đồ án.

Số hiệu tiêu chuẩn có bắt buộc ghi kèm năm không? ​

Có, bắt buộc. Một tiêu chuẩn có thể có nhiều phiên bản soát xét với năm khác nhau (ví dụ TCVN 5574:2012 và TCVN 5574:2018); chỉ ghi số hiệu mà bỏ năm khiến người đọc không xác định được đang dùng phiên bản nào, có thể dẫn đến áp dụng nhầm hệ số tính toán đã lỗi thời.

Trích dẫn nguyên văn điều khoản tiêu chuẩn có bị tính đạo văn không? ​

Có thể, nếu sao chép nguyên đoạn dài mà không đặt trong ngoặc kép và ghi rõ số hiệu tiêu chuẩn. Tiêu chuẩn kỹ thuật là văn bản công khai nhưng nguyên tắc trích dẫn minh bạch vẫn áp dụng — nên diễn giải lại nội dung áp dụng vào đồ án thay vì chép nguyên văn điều khoản.

Làm sao biết một TCVN còn hiệu lực hay đã bị thay thế? ​

Tra cứu trực tiếp số hiệu trên cổng thông tin TCVN (tcvn.gov.vn), nơi hiển thị tình trạng hiệu lực và số hiệu bản soát xét mới nhất nếu có. Không nên dựa vào file tải từ diễn đàn hay tài liệu môn học cũ vì có thể là phiên bản đã hết hiệu lực.

Đồ án dùng cả tiêu chuẩn TCVN lẫn ISO thì trích dẫn thế nào cho nhất quán? ​

Vẫn dùng chung một chuẩn học thuật (APA hoặc IEEE) cho toàn bộ danh mục, chỉ khác nhau ở tên cơ quan ban hành (Bộ Khoa học và Công nghệ cho TCVN, ISO cho tiêu chuẩn quốc tế) và số hiệu tương ứng — không cần đổi định dạng trích dẫn riêng cho từng loại tiêu chuẩn.

Tiêu chuẩn kỹ thuật có cần đưa vào danh mục tài liệu tham khảo như sách, bài báo không? ​

Có. Mọi tiêu chuẩn được trích dẫn trong thân bài đều phải có mục tương ứng trong danh mục tài liệu tham khảo, trình bày theo đúng mẫu của chuẩn trích dẫn đang áp dụng (APA hoặc IEEE), giống như quy tắc áp dụng cho sách và bài báo.

Tóm tắt ​

  • Trích dẫn tiêu chuẩn kỹ thuật dùng tên cơ quan ban hành thay vị trí tác giả cá nhân, số hiệu và năm soát xét là hai yếu tố bắt buộc.
  • TCVN do cơ quan tiêu chuẩn hóa quốc gia Việt Nam ban hành theo Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật số 68/2006/QH11; ISO là tiêu chuẩn quốc tế với hơn 24.000 tiêu chuẩn đã ban hành.
  • Nhiều TCVN là bản chấp nhận tương đương của ISO gốc (ký hiệu TCVN ISO...) — cần ghi nhất quán trong toàn đồ án.
  • Luôn kiểm tra tình trạng hiệu lực và phiên bản soát xét mới nhất tại nguồn chính thức trước khi trích dẫn.
  • Kiểm Tra Tài Liệu hỗ trợ rà soát trùng lặp cho các đoạn trích nguyên văn điều khoản tiêu chuẩn trước khi nộp bài.

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu (Metis JSC), tham khảo Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật số 68/2006/QH11 và dữ liệu công bố của ISO (2024).

Bài viết liên quan ​

Cập nhật gần nhất:

Đăng ký nhận tư vấn kiểm tra đạo văn

Để lại thông tin, đội ngũ Kiểm Tra Tài Liệu sẽ liên hệ tư vấn giải pháp kiểm tra trùng lặp, đạo văn phù hợp cho bạn hoặc đơn vị của bạn.

Hoặc liên hệ nhanh qua Messenger, Zalo hoặc Hotline 0566.685.688.